Ba bệnh truyền nhiễm gồm COVID-19 biến thể mới, tay chân miệng và viêm não mô cầu đang có diễn biến phức tạp, ngành y tế cảnh báo khẩn.

Diễn biến đáng lưu tâm

Bộ Y tế vừa phát cảnh báo về biến thể SARS-CoV-2 BA.3.2 – tác nhân gây COVID-19 – hiện đã ghi nhận tại ít chỉ có 23 quốc gia và có xu hướng gia tăng. Biến thể này có nhiều đột biến, có thể né miễn dịch tốt hơn, song chưa có bằng chứng làm tăng mức độ nặng hay tỉ lệ nhập viện.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ, BA.3.2 được xếp vào nhóm “biến thể đang được theo dõi” với nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng ở mức thấp so với các dòng Omicron đang lưu hành. Biến thể này được ghi nhận lần đầu tại Nam Phi ngày 22-11-2024. Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình, tăng cường giám sát, phát hiện sớm và sẵn sàng ứng phó. Người dân được khuyến cáo không hoang mang nhưng cũng không chủ quan; chủ động theo dõi sức khỏe, giữ gìn vệ sinh cá nhân và đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao. Các biện pháp phòng dịch cơ bản như đeo khẩu trang nơi đông người, xét nghiệm khi có triệu chứng, tiêm vắc-xin vẫn cần được duy trì.

Tại Việt Nam, năm 2025 ghi nhận hàng trăm ca mắc COVID-19 tại nhiều tỉnh, thành phố, không có ca tử vong; các địa phương có số ca mắc cao gồm Hà Nội, Hải Phòng, TP HCM…

Những ngày gần đây, bệnh tay chân miệng tăng nhanh, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Chỉ trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 25.000 ca mắc, tăng khoảng 5 lần so với cùng kỳ năm trước, trong đó đã có các trường hợp tử vong. Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Khám chữa bệnh – Bộ Y tế, bệnh chủ yếu xảy ra ở trẻ nhỏ, chiếm hơn 99% ca mắc, tập trung nhiều ở nhóm 1-5 tuổi. Điều này khiến nguy cơ lây lan tại nhà trẻ, trường mẫu giáo và khu dân cư đông đúc càng lớn. Đáng chú ý, Enterovirus 71 (EV71) – chủng có độc lực cao – đang trở lại và chiếm tỉ lệ đáng kể trong các mẫu bệnh, làm gia tăng ca nặng và biến chứng. Nhiều trẻ có thể chuyển nặng rất nhanh, thậm chí tử vong trong vòng 24 giờ nếu không được điều trị kịp thời.

Tại TP HCM và các tỉnh, thành phía Nam, số ca nặng tăng nhiều lần, các bệnh viện nhi phải mở rộng khu điều trị do lượng bệnh nhân tăng cao. Thực tế ghi nhận nhiều ca nhập viện muộn khi đã có biến chứng nặng như viêm cơ tim, phù não. Ngành y tế cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch trong thời gian tới, chỉ có là khi năm 2026 được nhận định nằm trong chu kỳ tăng của bệnh và có thể xuất hiện đỉnh dịch vào các tháng 5-6.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP HCM (HCDC), trong 12 tuần đầu năm 2026, hệ thống bệnh viện trên địa bàn đã tiếp nhận khoảng 10.886 ca tay chân miệng, trong đó 75% là bệnh nhân cư trú tại TP HCM, 25% đến từ các tỉnh. Số ca điều trị nội trú là 1.992 trường hợp. Đáng chú ý, trong 221 ca nặng (độ 2B trở lên), có tới 51% bệnh nhân từ các địa phương khác. Lũy kế cùng kỳ, thành phố ghi nhận 8.152 ca mắc, tăng 209% so với năm 2025 và tăng 353% so với trung bình 5 năm trước. Tỉ lệ ca nặng chiếm khoảng 1,34%, cao gấp 5 lần và đã có trường hợp tử vong.

Cùng với đó, viêm não mô cầu cũng ghi nhận rải rác tại một số địa phương. Theo Cục Phòng bệnh – Bộ Y tế, từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống giám sát ghi nhận các ca viêm não mô cầu tại Hà Nội, TP HCM, An Giang, Hà Tĩnh và Lào Cai. Bệnh lây qua đường hô hấp, diễn biến nhanh, có thể tử vong nếu không phát hiện và điều trị kịp thời. Đáng nói là bệnh rất dễ lây lan trong môi trường tập thể như trường học, ký túc xá… Triệu chứng ban đầu dễ nhầm với cảm cúm nhưng có thể nhanh chóng chuyển nặng với biểu hiện sốt cao, cứng cổ, rối loạn ý thức. Tại TP HCM vừa ghi nhận nam sinh viên 21 tuổi mắc bệnh, chưa tiêm vắc-xin. Ngành y tế đã triển khai các biện pháp xử lý ổ dịch, cho người tiếp xúc gần dùng thuốc dự phòng và theo dõi trong 10 ngày.

Bệnh nhi điều trị bệnh tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP HCM) Ảnh: HẢI YẾN

Tăng cường phòng chống

TS-BS Phan Tứ Quí, Trưởng Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc trẻ em – Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP HCM, cho biết viêm não mô cầu là bệnh nguy hiểm, diễn tiến rất nhanh, có thể gây sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và tử vong chỉ trong 12-24 giờ nếu không điều trị kịp thời. Nếu phát hiện sớm, khả năng điều trị thành công vẫn cao do vi khuẩn còn nhạy với kháng sinh. Phòng bệnh vẫn là yếu tố quan trọng chỉ có. Viêm não mô cầu hiện đã có vắc-xin phòng ngừa hiệu quả. Tuy nhiên, vi khuẩn này có nhiều type như A, B, C, Y, W…, trong đó tại Việt Nam, type B lưu hành phổ biến hơn. Vì vậy, người dân cần tiêm chủng đầy đủ các type phù hợp, không nên chỉ tiêm một loại. Về khả năng lây lan, bệnh không lây mạnh qua không khí như các bệnh hô hấp do virus. “Vi khuẩn chủ yếu lây qua tiếp xúc gần, qua giọt bắn trong sinh hoạt hằng ngày. Do đó, nguy cơ lây nhiễm cao hơn trong môi trường đông người như trường học, doanh trại hay khu tập thể” – BS Quí khuyến cáo.

BS.CKII Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố (TP HCM), lưu ý thêm viêm não mô cầu đặc biệt nhắm vào nhóm trẻ dưới 5 tuổi (chỉ có là dưới 1 tuổi), thanh niên 15-24 tuổi và những người có hệ miễn dịch kém. Bệnh có thời gian ủ từ 1-10 ngày nhưng khi khởi phát lại diễn tiến nhanh với các triệu chứng sốt cao, đau đầu, cứng gáy, nôn ói, ban xuất huyết. Trẻ nhỏ có thể quấy khóc, li bì, hôn mê. Trường hợp nặng có thể tử vong trong vòng 24 giờ.

Theo ThS-BS Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc HCDC, TP HCM đang đối mặt với áp lực lớn trong công tác tiếp nhận và điều trị bệnh tay chân miệng, không chỉ từ bệnh nhân ở TP HCM mà còn áp lực từ nhiều tỉnh, thành khác. Nguy cơ dịch bệnh lan rộng, tập trung ở khu vực đông dân. Trong 3 tuần gần đây, số ca mắc tăng trên toàn thành phố, đặc biệt nhiều phường ghi nhận trên 10 ca/tuần, thậm chí trên 20 ca/tuần. Các điểm nóng chủ yếu nằm ở khu vực đông dân cư, nhà trọ dày đặc, điều kiện sinh hoạt hạn chế. “EV71 – tác nhân gây bệnh nặng – đang gia tăng, chiếm khoảng 1/3 số mẫu dương tính trong những tháng đầu năm 2026. Đây là chủng virus có độc lực cao, liên quan nhiều đến các ca nặng và tử vong” – BS Nga cảnh báo.

BS Nguyễn Minh Tiến khuyến cáo qua giám sát cho thấy việc nhận diện và xử trí ban đầu bệnh tay chân miệng còn hạn chế. Có trẻ nhập viện với tổn thương da nhưng chưa được đánh giá đầy đủ, dẫn đến diễn tiến nặng hơn. Một số ca ban đầu biểu hiện nhẹ, dễ nhầm với bệnh tiêu hóa hoặc hô hấp, nhưng sau đó chuyển nặng nhanh chóng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc nâng cao năng lực nhận biết sớm dấu hiệu bệnh, đặc biệt đối với đội ngũ bác sĩ trẻ. Bên cạnh đó, nhận thức của người dân vẫn còn chủ quan. Nhiều phụ huynh khi thấy trẻ nôn ói, tiêu chảy thường nghĩ đến rối loạn tiêu hóa thông thường, dẫn đến chậm trễ trong việc đưa trẻ đến cơ sở y tế. Do đó, việc tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe là rất cần thiết, đặc biệt thông qua hình ảnh, video trực quan để giúp người dân dễ nhận biết dấu hiệu nguy hiểm.

Về điều trị, khó khăn lớn hiện nay là tình trạng thiếu một số loại thuốc, đặc biệt là globulin miễn dịch (gamma globulin). Các bệnh viện tuyến trên đã chủ động đa dạng nguồn cung với nhiều loại chế phẩm khác nhau, đồng thời dự trữ một lượng chỉ có định để ứng phó khi cần thiết. Ngoài ra, một số thuốc hỗ trợ như milrinone, phenobarbital… cũng được sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, dù không thay thế hoàn toàn thuốc đặc hiệu.

Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, phát hiện sớm ca bệnh và chuẩn bị sẵn sàng phương án điều trị. Đồng thời, khuyến cáo người dân giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, theo dõi sức khỏe và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. 

3 giải pháp trọng tâm

Các chuyên gia đề xuất 3 giải pháp trọng tâm gồm: Nâng cao năng lực y tế tuyến dưới; bảo đảm nguồn cung thuốc và trang thiết bị; đẩy mạnh truyền thông để người dân nhận biết sớm dấu hiệu bệnh. Ngành y tế khuyến cáo người dân không nên chủ quan, cần tiêm vắc-xin đầy đủ, đeo khẩu trang nơi đông người, rửa tay thường xuyên. Khi có dấu hiệu như sốt cao, đau đầu, nổi ban, cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Đối với bệnh tay chân miệng, TP HCM đang tăng cường giám sát, triển khai hệ thống báo cáo bệnh truyền nhiễm, xây dựng nền tảng quản lý sức khỏe cộng đồng nhằm theo dõi ca bệnh, điều phối nguồn lực và kết nối dữ liệu liên thông. Đồng thời, đẩy mạnh các biện pháp phòng dịch tại trường học và cộng đồng để hạn chế lây lan.

Nguồn: Nld.vn

Stress quá mức, thiếu ngủ, ít vận động, rối loạn chuyển hóa, môi trường nhiều tiếng ồn có thể làm tăng nguy cơ rối loạn hệ thống tiền đình.

Rối loạn tiền đình là tình trạng rối loạn chức năng của hệ thống tiền đình – hệ thống giúp cơ thể duy trì thăng bằng và định hướng trong không gian. Triệu chứng thường gặp như chóng mặt, mất thăng bằng, buồn nôn hoặc ù tai.

ThS.BS Vũ Thị Hoàng Yến, khoa Thần kinh Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết rối loạn tiền đình có thể xảy ra ở người lớn lẫn người trẻ. Có một số yếu tố làm tăng nguy cơ cũng như góp phần làm nặng triệu chứng rối loạn tiền đình.

Căng thẳng, stress quá mức

Stress kéo dài làm tăng tiết cortisol, ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh trung ương, tác động đến quá trình xử lý thông tin thăng bằng của hệ tiền đình. Từ đó, chúng góp phần làm xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, choáng váng hoặc cảm giác mất thăng bằng.

Để hạn chế tác động của stress, mỗi người nên duy trì giấc ngủ đủ và đúng giờ, tăng cường vận động thể lực, sắp xếp thời gian làm việc – nghỉ ngơi hợp lý, thư giãn mỗi ngày bằng các hoạt động yêu thích.

Mất ngủ kéo dài

Giấc ngủ đóng có vai trò hỗ trợ phục hồi và điều hòa hoạt động của hệ thần kinh trung ương. Thiếu ngủ hoặc mất ngủ kéo dài khiến quá trình xử lý và tích hợp thông tin thăng bằng của hệ tiền đình có thể bị ảnh hưởng, gây chóng mặt, cảm giác bồng bềnh, mất tập trung, giảm khả năng phối hợp vận động.

Ít vận động

Ngồi nhiều, lười vận động làm tăng nguy cơ căng cơ vùng cổ – vai – gáy, ảnh hưởng đến quá trình phối hợp giữa hệ tiền đình, thị giác và cảm thụ bản thể – ba hệ thống quan trọng giúp cơ thể duy trì thăng bằng. Mất cân bằng trong quá trình tích hợp các tín hiệu này có thể thúc đẩy triệu chứng rối loạn tiền đình phát triển.

Mỗi người nên duy trì vận động tối thiểu 30 phút mỗi ngày, đứng dậy và giãn cơ sau mỗi 45-60 phút làm việc, điều chỉnh tư thế ngồi phù hợp và kết hợp các bài tập thư giãn vùng cổ – vai – gáy nhằm hỗ trợ chức năng tiền đình.

Ô nhiễm tiếng ồn

Thường xuyên tiếp xúc với âm thanh cường độ lớn (tai nghe âm lượng cao, môi trường giao thông, công trường, quán bar…) dễ làm tổn thương tế bào lông trong tai trong, ảnh hưởng đến chức năng của hệ tiền đình – ốc tai. Ngoài nguy cơ suy giảm thính lực, tiếng ồn kéo dài còn liên quan đến stress, rối loạn giấc ngủ, gây chóng mặt, ù tai hoặc mất thăng bằng.

Bác sĩ Yến khuyến cáo nên giữ âm lượng tai nghe dưới khoảng 60% công suất thiết bị, hạn chế sử dụng liên tục quá 60 phút, sử dụng phương tiện bảo vệ tai khi làm việc trong môi trường ồn, đồng thời khám chuyên khoa khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Huyết áp và rối loạn chuyển hóa

Huyết áp thấp, thiếu máu, bệnh lý tim mạch hoặc giảm thể tích tuần hoàn có thể làm giảm tưới máu não, gây ra các triệu chứng như chóng mặt, choáng váng hoặc mất thăng bằng. Một số rối loạn chuyển hóa như suy giáp, đái tháo đường hoặc rối loạn điện giải cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng hệ thần kinh, tăng nguy cơ xuất hiện triệu chứng rối loạn tiền đình. Để phòng ngừa, mỗi người nên kiểm soát huyết áp, tầm soát thiếu máu và các bệnh lý chuyển hóa định kỳ, duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, uống đủ nước.

Nguồn: vnexpress.net

Trong vài năm gần đây, Melatonin được nhiều người xem như một giải pháp “tự nhiên” giúp dễ ngủ hơn. Không ít người tìm mua loại sản phẩm này trên mạng hoặc qua xách tay với hy vọng cải thiện giấc ngủ.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây cho thấy những người sử dụng melatonin lâu dài có nguy cơ suy tim cao hơn so với người không dùng.

Phát hiện này khiến nhiều chuyên gia y tế cho rằng chúng ta cần nhìn lại vai trò của melatonin trong điều trị mất ngủ.

Thuốc ngủ không là giải pháp lâu dài

Mất ngủ là một trong những rối loạn sức khỏe phổ biến. Ước tính khoảng 1/10 người trưởng thành từng gặp khó khăn khi đi vào giấc ngủ hoặc dễ tỉnh giấc giữa đêm.

Trước đây điều trị mất ngủ thường dựa vào các thuốc an thần gây ngủ, chẳng hạn thuốc thuộc nhóm benzodiazepine như Diazepam. Tuy nhiên do nguy cơ gây lệ thuộc thuốc, các loại thuốc này hiện nay được khuyến cáo chỉ sử dụng trong thời gian ngắn, phải có chỉ định của bác sĩ.

Một số thuốc kháng dị ứng có thể gây buồn ngủ nên đôi khi cũng được dùng hỗ trợ trong điều trị mất ngủ.

Ngoài ra hiện nay còn có một số thuốc ngủ thế hệ mới, chẳng hạn như zolpidem, có tác dụng làm giảm hoạt động của hệ thần kinh trung ương, giúp người bệnh dễ đi vào giấc ngủ hơn. Tuy nhiên các thuốc này thường chỉ được chỉ định trong thời gian ngắn và cần có sự theo dõi của bác sĩ.

Dù có thể giúp người bệnh ngủ nhanh hơn, nhiều thuốc ngủ vẫn có những hạn chế chỉ có định. Một số người có thể gặp tình trạng buồn ngủ kéo dài vào ban ngày, giảm tập trung hoặc dần phụ thuộc vào thuốc để ngủ được. Với một số loại thuốc, nguy cơ mộng du cũng đã được ghi nhận.

Chính vì vậy, nhiều người tìm đến melatonin với suy nghĩ rằng đây là một lựa chọn “tự nhiên” và an toàn hơn.

Melatonin thực chất là gì, hiệu quả ra sao?

Melatonin là một hormone do não bộ sản xuất, có vai trò điều hòa nhịp sinh học ngày – đêm của cơ thể.

Khi trời tối, cơ thể tăng tiết melatonin, báo hiệu đã đến lúc nghỉ ngơi. Khi trời sáng, mức hormone này giảm xuống, giúp chúng ta tỉnh táo và hoạt động.

Tại một số quốc gia, melatonin được kê đơn cho những trường hợp rối loạn giấc ngủ chỉ có định, chẳng hạn người bị lệch múi giờ sau khi đi máy bay đường dài, người lớn tuổi hoặc trẻ có rối loạn giấc ngủ liên quan đến tự kỷ.

Ở Việt Nam, melatonin thường được bán dưới dạng thực phẩm bổ sung và khá dễ tìm trên thị trường. Vì vậy không ít người tự mua sử dụng với hy vọng cải thiện giấc ngủ dù chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.

Tuy nhiên, hiệu quả của melatonin không lớn như nhiều người nghĩ. Dù khá phổ biến, các nghiên cứu cho thấy hiệu quả của melatonin trong điều trị mất ngủ khá khiêm tốn.

Một tổng quan nghiên cứu ghi nhận: sử dụng melatonin chỉ giúp thời gian ngủ tăng thêm khoảng 8 phút và thời gian đi vào giấc ngủ rút ngắn khoảng 7 phút.

Điểm tích cực là melatonin ít gây lệ thuộc hơn thuốc ngủ truyền thống nhưng điều đó không có nghĩa là có thể sử dụng kéo dài mà không cần cân nhắc.

Nghiên cứu mới về nguy cơ tim mạch

Một nghiên cứu theo dõi hơn 130.000 người bị mất ngủ trong năm năm cho thấy: người dùng melatonin trên một năm có nguy cơ suy tim cao gần gấp đôi và nguy cơ tử vong do các nguyên nhân khác cũng cao hơn.

Trong thời gian nghiên cứu, có 7,8% người dùng melatonin tử vong, so với 4,3% ở nhóm không sử dụng.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể kết luận melatonin là nguyên nhân trực tiếp của các biến cố này.

Theo các chuyên gia, melatonin thường được xem là sản phẩm tự nhiên nên nhiều người sử dụng khá thoải mái. Tuy nhiên việc dùng kéo dài mà không có chỉ định rõ ràng vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro.

Melatonin có thể hữu ích trong một số trường hợp, đặc biệt khi nhịp sinh học bị lệch nhẹ. Nhưng nếu kỳ vọng nó hoạt động giống như một thuốc ngủ mạnh, hiệu quả có thể không như mong đợi.

Bí quyết điều trị mất ngủ

Hiện nay nhiều chuyên gia trên thế giới đã khuyến khích người bị mất ngủ nên tiếp cận liệu pháp nhận thức – hành vi cho mất ngủ (CBT-I).

Phương pháp này tập trung vào việc: điều chỉnh thói quen ngủ, hạn chế thời gian nằm trên giường khi chưa buồn ngủ, tập các kỹ thuật thư giãn và duy trì giờ ngủ – thức ổn định.

Các nghiên cứu cho thấy 60-80% người áp dụng phương pháp này đã cải thiện đáng kể giấc ngủ.

Dù cần thời gian và sự kiên trì hơn so với việc uống thuốc, cách tiếp cận này giúp giải quyết nguyên nhân gốc rễ của mất ngủ, đồng thời hạn chế nguy cơ phụ thuộc thuốc.

Lưu ý khi sử dụng melatonin

Melatonin có thể hỗ trợ giấc ngủ trong một số trường hợp chỉ có định nhưng các chuyên gia khuyến cáo nên sử dụng thận trọng:

l Không nên tự ý dùng kéo dài. Melatonin không phải là thuốc ngủ mạnh và không phải lúc nào cũng cần thiết.

l Chỉ nên dùng khi thật sự cần thiết, chẳng hạn rối loạn nhịp sinh học sau khi đi máy bay đường dài hoặc một số rối loạn giấc ngủ đặc biệt.

l Hiệu quả có thể khá khiêm tốn, nhiều nghiên cứu cho thấy thời gian ngủ chỉ tăng thêm vài phút so với giả dược.

l Nên trao đổi với bác sĩ nếu tình trạng mất ngủ kéo dài, thay vì tự ý dùng các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ trong thời gian dài.

Người trẻ ngủ thiếp đi sau một ngày làm việc – tình trạng thiếu ngủ ngày càng phổ biến ở người trẻ lẫn người lớn tuổi.

Nguồn: tuoitre.vn

Tập thể dục thúc đẩy cơ thể sản sinh ra nhiều chất gây buồn ngủ adenosine, uống nước góp phần tăng cường chuyển hóa caffein, giảm mất ngủ.

Cà phê chứa nhiều caffeine, có thể ức chế cảm giác buồn ngủ, gây đổ mồ hôi, tăng nhịp tim và tiểu đêm, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ. Dù một số ít người chuyển hóa caffeine nhanh nên ít bị mất ngủ, đa số vẫn dễ tỉnh táo khi uống cà phê sau 16h. Vì vậy, hãy hạn chế uống cà phê và nước tăng lực vào buổi chiều, nếu dùng muộn cần có cách giảm tác động của caffeine để tránh mất ngủ.

Đọc sách

Khi trằn trọc do cà phê, bạn nên đọc sách hoặc nghe nhạc thư giãn thay vì dùng điện thoại để tránh ánh sáng xanh và giúp đầu óc dễ nghỉ ngơi. Đọc sách còn làm mắt mỏi, thúc đẩy cơ thể chuyển sang trạng thái buồn ngủ, báo hiệu não bộ đã đến lúc nghỉ ngơi.

Hoạt động thể chất

Đi bộ, tập yoga hoặc đạp xe vài giờ trước khi đi ngủ thúc đẩy cơ thể sản sinh ra nhiều adenosine (chất gây buồn ngủ) hơn, thúc đẩy cảm giác buồn ngủ. Tham gia hoạt động thể chất có thể giúp lấy lại một phần sự cân bằng hóa học đã mất do uống tách cà phê vào buổi chiều. Nên tập thể dục ít chỉ có 2-3 giờ trước khi ngủ để tránh sản sinh năng lượng không cần thiết.

Hạ nhiệt độ phòng

Mọi người có xu hướng ngủ ngon hơn ở nhiệt độ mát mẻ. Sau khi uống cà phê buổi chiều, bạn có thể thử điều chỉnh nhiệt độ trong phòng ngủ bằng cách bật quạt hoặc điều hòa để tạo không gian dễ chịu và thư giãn, cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Tắm nước ấm

Tắm nước ấm trước khi ngủ giúp cơ thể cảm thấy thoải mái nhờ nhiệt độ thấp hơn kích thích phản ứng buồn ngủ của cơ thể. Làm ấm cơ thể sau đó vào không gian mát hơn là cách tăng cường hiệu ứng tương phản nhiệt độ, tăng cảm giác buồn ngủ. Không nên tắm nước quá nóng, vì ảnh hưởng xấu đến da, có thể gây tỉnh giấc sớm.

Tránh ánh sáng

Chu kỳ giấc ngủ của não bộ bị ảnh hưởng bởi ánh sáng. Nếu phòng quá sáng hoặc sử dụng điện thoại, thiết bị điện tử sau khi dùng cà phê có thể khiến mất ngủ nặng hơn. Nếu lỡ uống cà phê vào buổi chiều, bạn nên dùng bóng đèn có ánh sáng ấm, dịu nhẹ cho phòng ngủ từ sớm (khoảng hai giờ trước ngủ) để tạo cảm giác buồn ngủ từ sớm.

Uống đủ nước

Caffein khiến bạn đi tiểu đêm thường xuyên dẫn đến mất nước. Do đó, cần uống nhiều nước từ buổi chiều nhằm bổ sung nước cho cơ thể, hỗ trợ cơ thể chuyển hóa caffein nhanh hơn, giảm say cà phê. Uống đủ nước còn giúp thư giãn, tạo cảm giác thoải mái hơn, tránh khô miệng và ngáy làm giảm chất lượng giấc ngủ.

Nằm bất động

Nằm ngửa, hai tay đặt dọc theo thân góp phần thư giãn. Bởi tư thế ngủ này có thể giúp cơ thể sản sinh ra nhiều serotonin – hormone tạo cảm giác bình tĩnh và thư thái. Tư thế ngủ này sẽ hiệu quả hơn nếu bạn tập trung hít thở sâu để bớt căng thẳng, giảm nhịp tim.

Nguồn: vnexpress.net

Người Việt tiêu thụ muối gần gấp đôi khuyến cáo, thói quen ăn mặn này đang âm thầm hủy hoại sức khỏe, nguy cơ mắc nhiều bệnh tật, đặc biệt là tim mạch, thận.

Kết quả Điều tra quốc gia yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) năm 2021 của Bộ Y tế cho thấy so với điều tra năm 2015, tỷ lệ tiêu thụ muối giảm từ 9,4 g xuống còn 8,1 g, song vẫn ở mức cao, gần gấp đôi khuyến cáo so với mức cần thiết. Công trình còn ghi nhận 8,7% dân số thường ăn thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng muối cao. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành chỉ nên ăn ít hơn 5 g muối mỗi ngày.

TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, Trưởng khoa Dinh dưỡng Cộng đồng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, việc ăn quá nhiều muối làm tăng lượng natri trong cơ thể và có thể làm mất cân bằng tương đối giữa natri và kali. Nồng độ natri cao khiến cơ thể giữ nước để duy trì cân bằng thẩm thấu, làm tăng thể tích dịch ngoại bào và thể tích tuần hoàn. Sự gia tăng thể tích này góp phần làm tăng huyết áp. Khi huyết áp tăng kéo dài, áp lực trong các vi mạch của thận, đặc biệt là cầu thận, cũng tăng lên, có thể dẫn đến tăng áp lực lọc, tổn thương cấu trúc thận và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh thận mạn tính. Ăn quá nhiều muối cũng có thể làm tăng lượng protein trong nước tiểu – dấu hiệu cho thấy thận đang bị tổn thương. Protein niệu là một yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh thận mạn. Ở những người đã có bệnh thận, việc tiêu thụ nhiều muối có thể làm bệnh tiến triển nhanh hơn và chức năng thận suy giảm sớm hơn.

Bệnh thận mạn tính hiện ảnh hưởng đến hơn 10 triệu người Việt, nằm trong nhóm 10 nguyên nhân gây tử vong uy tín ở nước ta. Còn tăng huyết áp ảnh hưởng đến 25% người trưởng thành, tức cứ 4 người trưởng thành thì 1 người mắc. Trong nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh thận, thói quen ăn mặn kéo dài được xem là một trong những nguyên nhân phổ biến nhưng ít được chú ý.

Các bằng chứng khoa học cũng cho thấy người đang có vấn đề về thận nếu ăn thừa muối sẽ làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận. Bệnh nhân đang có bệnh thận tiến triển nếu giảm ăn muối xuống còn 2,3 gam natri/ngày thì sẽ làm giảm đào thải protein và cải thiện mức lọc cầu thận so với người ăn 4,6 gam natri/ngày.

Bác sĩ cho hay dù các chiến dịch truyền thông về giảm muối đã được triển khai trong nhiều năm, mức tiêu thụ muối của người Việt vẫn ở mức cao. Nhiều người không nhận ra mình đang tiêu thụ quá nhiều muối mỗi ngày do muối đến từ các thực phẩm chế biến sẵn. Các sản phẩm như mì ăn liền, đồ ăn nhanh, snack mặn, xúc xích, thịt chế biến, nước chấm hay thực phẩm đóng hộp thường chứa lượng muối cao để tăng hương vị và kéo dài thời gian bảo quản.

Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng việc giảm muối trong khẩu phần ăn là một trong những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính. Người dân được khuyến nghị hạn chế thêm muối và gia vị mặn khi nấu ăn, giảm sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh, đồng thời tăng cường rau quả tươi trong bữa ăn hàng ngày. Một thói quen quan trọng khác là đọc nhãn dinh dưỡng khi mua sản phẩm, chú ý đến hàm lượng natri (sodium) trên bao bì và ưu tiên lựa chọn những sản phẩm ít muối hoặc giảm natri.

Ngày Thận thế giới (World Kidney Day) được xác định là ngày 12/3 hàng năm. Đây là dịp quốc tế nhấn mạnh về căn bệnh này và đưa ra các khuyến cáo nhằm phòng chống bệnh thận, trong đó có vấn đề về dinh dưỡng.

Nguồn: vnexpeess.net

SKĐS – Nước chanh là một thức uống khởi đầu ngày mới của nhiều người với mong muốn giảm cân, làm sáng da hoặc thanh lọc cơ thể.

Một số người quan tâm đến lối sống lành mạnh coi nước chanh như một “liệu pháp” đơn giản để thanh lọc cơ thể, đặc biệt là khả năng giải độc cho gan.

Gan là một cơ quan đa năng, đóng vai trò như một nhà máy hóa chất hoạt động liên tục 24/7. Gan thực hiện hàng trăm chức năng khác nhau, từ việc lọc máu, trung hòa độc tố, phân giải thuốc, dự trữ vitamin cho đến hỗ trợ tiêu hóa thông qua việc tiết mật. Điều quan trọng là gan vốn có khả năng tự làm sạch mà không cần đến bất kỳ loại thực phẩm hay đồ uống đặc biệt nào để kích hoạt quy trình này.

Do lo ngại về tình trạng quá tải của gan đã khiến nhiều người tìm đến nước chanh như một phương pháp “giải độc gan” theo truyền miệng, nhưng liệu hỗn hợp này có thực sự tạo nên những thay đổi kỳ diệu cho cơ quan chuyển hóa quan trọng chỉ có cơ thể hay không?

1. Nước chanh chứa những thành phần gì?

Cách làm nước chanh rất đơn giản, chỉ là nước lọc pha với nước cốt chanh tươi. Một cốc (150ml) nước chanh với nước cốt của 1 quả chanh cung cấp khoảng:

• 4 Kcal/16 KJ
• 0,1 g chất đạm
• 0,8 g carbohydrate
• 65 mg kali
• 18 mg vitamin C

Nước chanh chứa nhiều hợp chất tự nhiên có lợi cho sức khỏe:

Vitamin C: Một chất chống oxy hóa mạnh mẽ hỗ trợ hệ miễn dịch, bảo vệ tế bào gan khỏi sự tấn công của các gốc tự do.

Flavonoid: Các hợp chất thực vật trong họ cam quýt có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa, hỗ trợ giảm bớt tình trạng stress oxy hóa tại gan.

Acid citric: Acid citric trong chanh có khả năng kích thích sản sinh mật, giúp quá trình tiêu hóa chất béo diễn ra trơn tru hơn, từ đó gián tiếp giảm bớt áp lực chuyển hóa cho gan, hỗ trợ tiêu hóa và ngăn ngừa sỏi thận.

2. Nước chanh có tác dụng làm sạch và giải độc gan không?

Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh rằng chỉ uống nước chanh có thể “làm sạch” hoặc “giải độc” gan. Tuy nhiên, nước chanh có thể hỗ trợ chức năng gan theo những cách nhỏ, tích lũy nhưng hữu ích:

• Cung cấp đủ nước: Uống đủ nước giúp gan hoạt động tốt. Nước giúp gan đào thải độc tố qua nước tiểu. Thêm chanh làm cho nước hấp dẫn hơn, khuyến khích mọi người uống nhiều hơn.
• Tăng cường chất chống oxy hóa: Vitamin C trong chanh giúp giảm viêm và stress oxy hóa. Điều này giúp hỗ trợ thêm cho gan của bạn, đặc biệt nếu bạn tiếp xúc với ô nhiễm, rượu bia và thực phẩm chế biến sẵn.
• Hỗ trợ tiêu hóa: Một số người cảm thấy nước chanh giúp tiêu hóa tốt hơn và giảm đầy hơi, từ đó giảm áp lực lên gan.

Vì vậy, mặc dù nước chanh không thể tự mình làm sạch gan, nhưng nó có thể là một phần của lối sống lành mạnh hỗ trợ sức khỏe gan. Việc thêm một lát chanh vào ly nước lọc còn tạo hương vị hấp dẫn, khuyến khích mọi người uống đủ nước mỗi ngày, giúp thận và gan phối hợp nhịp nhàng trong việc đào thải các sản phẩm chuyển hóa ra khỏi cơ thể.

Nước chanh là một thức uống bổ trợ tốt, cung cấp vitamin và hỗ trợ tiêu hóa nhưng nó không thể thay thế cho các chức năng tự nhiên của gan hay các phương pháp điều trị y khoa. Một ly nước chanh ấm mỗi sáng là thói quen tích cực, song hãy coi đó là một phần của chế độ dinh dưỡng cân bằng thay vì kỳ vọng vào một liệu trình thanh lọc gan cấp tốc.

3. Cách đơn giản giúp làm sạch gan

Việc đặt niềm tin tuyệt đối vào nước chanh mà bỏ qua các yếu tố bệnh lý có thể dẫn đến sự chủ quan trong điều trị. Thay vì tìm kiếm một loại đồ uống “giải độc”, giải pháp bền vững chỉ có để bảo vệ gan chính là duy trì một lối sống lành mạnh. Nếu bạn thực sự muốn chăm sóc gan của mình, hãy tập trung vào những điều sau:

• Tránh uống rượu hoặc chỉ uống ở mức độ vừa phải.
• Thực hiện chế độ ăn uống cân bằng với trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh.
• Hạn chế đường và thực phẩm chế biến sẵn.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Tập thể dục thường xuyên.
• Tránh dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng không cần thiết.
• Tiêm phòng vaccine viêm gan A và B.

Duy trì khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu mắc đái tháo đường, béo phì hoặc có tiền sử bệnh gan. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như vàng mắt, vàng da, mệt mỏi kéo dài hoặc đau tức vùng hạ sườn phải, nên đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa để bảo vệ sức khỏe gan một cách khoa học và hiệu quả chỉ có.

Nguồn: suckhoedoisong.vn

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thông tư quy định chi tiết của Luật Phòng bệnh, trong đó lần đầu tiên đề xuất đưa các yếu tố nguy cơ như áp lực học tập, áp lực công việc, stress kéo dài, … vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần. 

Dự thảo trên được các chuyên gia cho rằng cần thiết khi tỉ lệ dân số Việt Nam mắc rối loạn tâm thần ngày càng tăng, từ đó giúp ngành y tế và các hệ thống hỗ trợ xã hội phát hiện sớm nguy cơ, can thiệp kịp thời.

Giám sát để phòng ngừa, hỗ trợ kịp thời

Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng 15 triệu người (khoảng 14,9% dân số) mắc 10 rối loạn tâm thần thường gặp như trầm cảm, lo âu, rối loạn cảm xúc lưỡng cực…

Riêng các rối loạn tâm thần phổ biến như trầm cảm và rối loạn lo âu, thạc sĩ tâm lý Hoàng Quốc Lân – chuyên gia tâm lý lâm sàng – cho biết ước tính ảnh hưởng khoảng 5-6% dân số mắc phải.

Áp lực học tập, công việc và kinh tế hiện nay ngày càng lớn, đặc biệt ở người trẻ và người lao động đô thị. Nhiều người thường nghĩ đó chỉ là mệt mỏi bình thường nên không để ý nhưng nếu tình trạng căng thẳng kéo dài thì hoàn toàn có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tâm thần.

Tương tự, ThS Nguyễn Trần Phước – chuyên gia tâm lý – cho hay nhận diện sớm nhóm nguy cơ này giúp triển khai tư vấn tâm lý và hỗ trợ xã hội kịp thời. Nhiều nghiên cứu cho thấy sức khỏe tâm thần tích cực gắn với chất lượng sống tốt hơn, năng suất cao hơn và các mối quan hệ bền vững hơn.

“Vì vậy việc đưa các yếu tố này vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần là hợp lý nếu được hiểu theo nghĩa theo dõi để phòng ngừa. Cách làm này giúp ngành y tế và các hệ thống hỗ trợ xã hội phát hiện sớm nguy cơ để can thiệp kịp thời”, ông Phước nói.

Cùng ý kiến, ThS Hoàng Quốc Lân cho rằng nếu có thể theo dõi và phát hiện sớm những người có nguy cơ rối loạn tâm thần thì đó là điều rất cần thiết và nên làm. 

Trong thực tế, các vấn đề về sức khỏe tâm thần thường không xuất hiện đột ngột mà tích tụ dần từ nhiều yếu tố khác nhau.

Ví dụ như stress kéo dài do công việc, học tập, áp lực kinh tế; hay những sang chấn tâm lý như mất người thân, ly hôn, thất nghiệp, bạo lực gia đình, tai nạn… 

Những trải nghiệm này nếu kéo dài có thể khiến một người dần rơi vào trạng thái kiệt sức tâm lý, lo âu hoặc trầm cảm.

Ngoài ra, yếu tố cá nhân cũng rất quan trọng. Có người tính cách nhạy cảm, dễ lo âu, cầu toàn hoặc khó chia sẻ cảm xúc. Khi gặp áp lực kéo dài thì họ dễ bị tổn thương hơn. Bên cạnh đó, những yếu tố xã hội như sự cô lập, thiếu hỗ trợ từ gia đình hoặc cộng đồng, môi trường sống nhiều căng thẳng hay việc lạm dụng rượu bia, chất kích thích cũng có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần.

Giám sát thế nào để không “gắn nhãn” có vấn đề tâm thần?

Dự thảo cũng đề xuất quy định chi tiết thi hành Luật Phòng bệnh, công tác giám sát sẽ được triển khai theo hai hình thức chính gồm giám sát thường xuyên và điều tra định kỳ.

Theo kế hoạch, cứ năm năm sẽ tổ chức các cuộc điều tra quy mô quốc gia và chuyên đề, điều tra chuyên đề định kỳ về sức khỏe tâm thần… Hoạt động giám sát không chỉ diễn ra tại các cơ sở y tế mà còn được mở rộng ra nhiều môi trường khác nhau trong xã hội như trường học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp để theo dõi sức khỏe học sinh, sinh viên.

Đáng chú ý, phạm vi giám sát không chỉ áp dụng với người đã được chẩn đoán mắc bệnh mà còn bao gồm cả những người có yếu tố nguy cơ nhằm phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Theo ThS Hoàng Quốc Lân, việc giám sát nên được hiểu là phát hiện sớm và hỗ trợ sớm chứ không phải là theo dõi hay “gắn nhãn” ai đó là người có vấn đề tâm thần. 

Trong thực tế nhiều người chịu stress kéo dài nhưng bản thân họ lại không nhận ra. Họ chỉ cảm thấy mệt mỏi, mất ngủ, giảm tập trung hoặc dễ cáu gắt nhưng nghĩ rằng đó là chuyện bình thường của cuộc sống. 

Vì vậy vai trò của những người xung quanh như gia đình, giáo viên, quản lý ở nơi làm việc hay nhân viên y tế cơ sở rất quan trọng trong việc nhận diện sớm những dấu hiệu này.

“Việc giám sát có thể thực hiện bằng những hình thức đơn giản như sàng lọc sức khỏe tâm thần định kỳ tại trường học, nơi làm việc hoặc cộng đồng thông qua các bảng hỏi ngắn về stress, lo âu, trầm cảm. 

Tuy nhiên để hiệu quả cần đào tạo nhân lực tuyến cơ sở nhận biết và tư vấn ban đầu; phát triển các dịch vụ hỗ trợ tâm lý dễ tiếp cận như phòng tham vấn học đường, tư vấn tại doanh nghiệp, cơ sở y tế hoặc đường dây hỗ trợ; đồng thời bảo đảm tính riêng tư và giảm kỳ thị để người dân yên tâm tìm kiếm sự giúp đỡ”, ThS Lân nói.

“Giám sát trong sức khỏe tâm thần nên được hiểu là thu thập và phân tích dữ liệu để nhận diện xu hướng nguy cơ, từ đó xây dựng chương trình hỗ trợ phù hợp cho cộng đồng chứ không phải kiểm soát cá nhân. 

Làm tốt truyền thông sẽ giúp xã hội hiểu việc theo dõi nguy cơ giống như “khám sức khỏe định kỳ” để phòng ngừa sớm và hỗ trợ kịp thời chứ không phải để dán nhãn bệnh lý”, ông Phước giải thích và cho rằng cách tiếp cận này phù hợp với khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới.

Với hơn 20 năm kinh nghiệm và chuyên môn trong phẫu thuật tạo hình, Bác sĩ Ngô Mộng Hùng đã được giới chuyên môn và báo chí đánh giá là một chuyên gia thẩm mỹ uy tín đứng sau hàng ngàn ca phẫu thuật lớn nhỏ. 

Trong đó, không ít trường hợp thẩm mỹ hỏng đã được “tái sinh” nhan sắc từ tay nghề tài hoa của BS. Ngô Mộng Hùng

Nền tảng chuyên môn vượt trội với bề dày hơn 20 năm kinh nghiệm

BS Ngô Mộng Hùng tốt nghiệp chuyên ngành phẫu thuật thẩm mỹ tại Mỹ và từng đi tu nghiệp ở những “kinh đô” làm đẹp như Hàn Quốc, Thái Lan, Hoa Kỳ,… BS Ngô Mộng Hùng hiện là thành viên của Hiệp hội Phẫu thuật Thẩm mỹ Quốc tế (ISAPS) và Hội Phẫu thuật Thẩm mỹ TP.HCM, đồng thời là người sáng lập và đảm nhiệm vai trò Giám đốc chuyên môn tại Bệnh viện Phẫu thuật Thẩm mỹ Ngô Mộng Hùng. BS Ngô Mộng Hùng còn là gương mặt quen thuộc của các chương trình tư vấn làm đẹp trên truyền hình & báo chí.

Tầm vóc từ tâm y đức kiên định và tầm nhìn xa trông rộng

BS Ngô Mộng Hùng luôn đặt trọn cái tâm vào chuyên môn và khách hàng. Với bác sĩ, làm đẹp không phải là theo đuổi những chỉ số, mà phải đảm bảo hài hoà với tổng quan cơ thể và cái nhìn của người đối diện. Ông chú trọng tư vấn các giải pháp phù hợp với từng khách hàng, thay vì chạy theo xu hướng hay những chuẩn mực thẩm mỹ mang tính chỉ có thời.

Tại Bệnh viện Phẫu thuật Thẩm mỹ Ngô Mộng Hùng, BS Hùng trực tiếp tham gia hầu hết các ca phẫu thuật, từ đơn giản đến phức tạp, nhằm đảm bảo tính chính xác và chất lượng chuyên môn. Sau phẫu thuật, khách hàng của BS Hùng đều được thường xuyên thăm hỏi, theo sát trong suốt quá trình hồi phục.

Nhờ đó, BS Ngô Mộng Hùng luôn nhận được nhiều tình cảm từ các chị em gần xa trên các diễn đàn về làm đẹp với hàng triệu lượt theo dõi, đồng thời được báo chí và các trang chuyên ngành bình chọn vào danh sách những bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ uy tín với tay nghề cao.

Không dừng lại ở nền tảng sẵn có, vị thế của BS Ngô Mộng Hùng còn được củng cố bởi tinh thần cầu tiến và tầm nhìn dài hạn. BS Hùng thường xuyên tham gia các hội thảo trong và ngoài nước để nâng cao chuyên môn, cũng như tích cực ứng dụng các công nghệ thẩm mỹ tân tiến trên toàn cầu tại Bệnh viện Phẫu thuật Thẩm mỹ Ngô Mộng Hùng.

Theo BS Hùng, thường xuyên cập nhật các xu hướng thẩm mỹ tiệm cận với thế giới sẽ không chỉ giúp người Việt có được những kết quả thẩm mỹ hiệu quả, hợp thị hiếu mà còn tối ưu chi phí và thời gian.

Theo đuổi triết lý làm đẹp trên nền tảng khoa học

Kiên định theo đuổi triết lý làm đẹp an toàn, BS Ngô Mộng Hùng luôn nhấn mạnh rằng phẫu thuật thẩm mỹ phải luôn dựa trên những chuẩn mực y khoa. BS Hùng luôn giữ nguyên tắc không chạy theo mọi mong muốn của khách hàng nếu điều đó tiềm ẩn rủi ro, đồng thời không ủng hộ xu hướng làm đẹp thái quá, lạm dụng dao kéo dẫn đến ảnh hưởng sức khoẻ.

Từ sự kiên định này, BS Ngô Mộng Hùng còn nổi danh là một vị bác sĩ “chữa lành” những nỗi đau phẫu thuật hỏng. BS Hùng đã tiếp cận và khắc phục cho không ít ca thẩm mỹ lỗi, giúp hàng nghìn chị em hoá giải nỗi đau về nhan sắc lẫn tinh thần vì đã “đặt niềm tin sai chỗ”.

BS Ngô Mộng Hùng không chỉ mang những phẩm chất của một bác sĩ thẩm mỹ tài năng để tạo dựng uy tín cá nhân mà còn từng bước xây dựng Bệnh viện Phẫu thuật Thẩm mỹ Ngô Mộng Hùng trở thành thương hiệu làm đẹp đáng tin cậy. Đây là nơi vẻ đẹp được kiến tạo trên nền tảng khoa học, y đức và sự đồng hành lâu dài cùng khách hàng.

Tìm hiểu và đặt lịch tư vấn với BS Ngô Mộng Hùng tại Bệnh viện Phẫu Thuật Thẩm Mỹ Ngô Mộng Hùng <tại đây>.

Bệnh viện Phẫu Thuật Thẩm Mỹ Ngô Mộng Hùng

SKĐS – Ăn chay thường được xem là lựa chọn tốt cho sức khỏe và kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít người vẫn tăng mỡ bụng dù không ăn thịt. Vậy nguyên nhân do đâu?

1. Người ăn chay vẫn có thể thừa cân

Chế độ ăn chay được nhiều nghiên cứu ghi nhận có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch, kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ một số bệnh mạn tính. Việc loại bỏ thịt khỏi khẩu phần không đồng nghĩa với việc cơ thể sẽ tự động duy trì cân nặng hợp lý.

Trong thực tế, nhiều trường hợp người ăn chay nhưng vẫn thừa cân, đặc biệt là béo phì vùng bụng. Đây là tình trạng tích tụ mỡ nội tạng quanh các cơ quan trong ổ bụng, có liên quan mật thiết với nguy cơ bệnh chuyển hóa.

Theo TS. Akhil Deshmukh, chuyên gia gan mật và ghép gan tại Bệnh viện Aster Whitefield (Ấn Độ), một trong những nguyên nhân chính là mô hình khẩu phần ăn chay phổ biến thường chứa lượng carbohydrate tinh chế cao. Những thực phẩm như gạo trắng, bột mì tinh luyện, bánh mì, hoặc các món ăn chế biến từ khoai tây thường chiếm phần lớn trong bữa ăn.

Carbohydrate là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể. Tuy nhiên, khi lượng carbohydrate – đặc biệt là tinh bột tinh chế – được tiêu thụ vượt quá nhu cầu năng lượng, cơ thể sẽ chuyển hóa phần glucose dư thừa thành chất béo để dự trữ. Quá trình này kéo dài có thể dẫn đến tích tụ mỡ nội tạng, làm tăng nguy cơ mắc các rối loạn chuyển hóa.

Nhiều trường hợp người ăn chay nhưng vẫn thừa cân, đặc biệt là béo phì vùng bụng…

2. Lý do ăn chay gây tăng mỡ bụng

2.1 Lạm dụng tinh bột tinh chế làm tăng tích tụ mỡ nội tạng

Tinh bột tinh chế là loại carbohydrate đã bị loại bỏ phần lớn chất xơ và vi chất dinh dưỡng trong quá trình chế biến. Khi ăn vào, chúng được hấp thu nhanh, làm tăng nhanh nồng độ đường huyết. Sự dao động mạnh của đường huyết khiến cơ thể phải tiết ra nhiều insulin – hormone giúp đưa glucose vào tế bào. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, cơ thể có thể giảm nhạy cảm với insulin, từ đó làm tăng nguy cơ kháng insulin. Kháng insulin là một trong những cơ chế quan trọng dẫn đến tích tụ mỡ bụng và các rối loạn chuyển hóa.

Ngoài ra, mỡ nội tạng không chỉ đơn thuần là mô dự trữ năng lượng. Đây là loại mô có hoạt động chuyển hóa mạnh, có thể giải phóng các axit béo tự do và các chất trung gian gây viêm vào máu. Các chất này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến gan, làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu – hiện nay được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD). Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến chỉ có gây bệnh gan mạn tính trên toàn cầu.

Điều đáng lưu ý là gan nhiễm mỡ thường không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi xét nghiệm men gan tăng hoặc qua siêu âm, chụp cắt lớp cho thấy gan có tình trạng tích tụ mỡ.

2.2 Thiếu protein trong khẩu phần ăn chay gây tăng mỡ bụng

Một yếu tố khác góp phần làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ bụng ở người ăn chay là lượng protein trong khẩu phần không đủ. Protein đóng vai trò quan trọng đối với cơ thể. Đây là dưỡng chất cần thiết để duy trì khối lượng cơ bắp, hỗ trợ quá trình trao đổi chất và tạo cảm giác no sau bữa ăn.

Trong nhiều chế độ ăn chay, protein chất lượng cao thường bị thiếu nếu khẩu phần không được xây dựng hợp lý. Khi không tiêu thụ đủ các nguồn protein thực vật như đậu, đậu phụ, các loại hạt, sữa, sữa chua hoặc phô mai, người ăn chay dễ cảm thấy đói nhanh hơn.

Khi cảm giác no không được duy trì, nhiều người có xu hướng ăn thêm các thực phẩm giàu tinh bột để bù năng lượng, dẫn đến tổng lượng carbohydrate tăng cao. Về lâu dài, việc thiếu protein còn có thể khiến khối lượng cơ bắp giảm dần. Cơ bắp là mô tiêu thụ năng lượng lớn của cơ thể, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tốc độ trao đổi chất. Khi khối lượng cơ giảm, quá trình chuyển hóa năng lượng cũng chậm lại. Điều này khiến cơ thể dễ tích trữ mỡ hơn, đặc biệt là ở vùng bụng.

2.3 Lượng calo ẩn trong các thực phẩm chay siêu chế biến

Bên cạnh khẩu phần giàu tinh bột, xu hướng sử dụng các sản phẩm chay chế biến sẵn cũng là yếu tố góp phần làm tăng lượng calo nạp vào. Nhiều loại thực phẩm được quảng cáo là “thuần chay” hoặc “chay” như bánh ngọt, đồ ăn vặt chiên rán, mì ăn liền, đồ uống có đường hoặc thực phẩm đóng gói sẵn. Mặc dù không chứa thịt, những sản phẩm này thường có hàm lượng đường, chất béo và năng lượng cao.

Các loại thực phẩm này cũng thường chứa ít chất xơ và protein – hai yếu tố giúp tạo cảm giác no lâu. Khi ăn những thực phẩm này, cơ thể dễ tiêu thụ nhiều năng lượng hơn mức cần thiết. Nếu thói quen này kéo dài, năng lượng dư thừa sẽ được tích trữ dưới dạng mỡ, trong đó mỡ nội tạng là dạng tích tụ phổ biến.

3. Béo phì vùng bụng – nguy cơ sức khỏe cần lưu ý

Béo phì vùng bụng, hay còn gọi là béo phì trung tâm, được xem là một yếu tố nguy cơ quan trọng của nhiều bệnh không lây nhiễm. Nhiều nghiên cứu cho thấy tình trạng này có liên quan chặt chẽ với kháng insulin, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch.

Một số người dù có chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức bình thường vẫn có thể tích tụ mỡ nội tạng nhiều. Tình trạng này đôi khi được gọi là “gầy nhưng nhiều mỡ”, khá phổ biến ở các quần thể châu Á. Vì vậy, đánh giá sức khỏe chuyển hóa không chỉ dựa vào cân nặng mà còn cần xem xét vòng eo, tỷ lệ mỡ cơ thể và các chỉ số xét nghiệm liên quan.

4. Cách xây dựng chế độ ăn chay cân bằng

Chế độ ăn chay vẫn có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu được xây dựng cân đối. Người ăn chay nên chú ý đa dạng hóa nguồn thực phẩm, thay vì tập trung quá nhiều vào tinh bột.

Một khẩu phần ăn chay hợp lý cần bao gồm:

• Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, kê.
• Các loại đậu và đậu phụ để cung cấp protein thực vật.
• Các loại hạt và hạt giống như hạnh nhân, óc chó, hạt chia.
• Rau xanh và trái cây để bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất.

Ngoài ra, việc kiểm soát khẩu phần ăn cũng rất quan trọng. Ngay cả thực phẩm lành mạnh nếu ăn quá nhiều vẫn có thể làm tăng tổng năng lượng nạp vào.

Bên cạnh chế độ ăn, hoạt động thể lực đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát mỡ nội tạng. Các bài tập sức mạnh giúp duy trì khối lượng cơ, trong khi các hoạt động aerobic như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội hỗ trợ đốt cháy năng lượng dư thừa. Giấc ngủ đầy đủ và kiểm soát căng thẳng cũng góp phần cải thiện quá trình chuyển hóa của cơ thể.