18/Th8/2026

SKĐS – Bữa sáng là thời điểm thích hợp để bổ sung năng lượng và xây dựng một khẩu phần ăn cân đối cho người bệnh gout.

Ưu tiên thực phẩm ít purin, giàu chất xơ, protein phù hợp và hạn chế đường fructose, rượu bia có thể hỗ trợ kiểm soát acid uric máu và giảm các yếu tố làm tăng nguy cơ cơn gout cấp. Tuy nhiên, chế độ ăn chỉ là một phần trong kiểm soát bệnh gout, không thay thế thuốc điều trị khi có chỉ định.

Nguyên tắc xây dựng bữa sáng cho người bệnh gout

Người bệnh gout không cần kiêng khem quá mức. Thay vì loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm, nên xây dựng khẩu phần cân đối, kiểm soát lượng thịt và thực phẩm giàu purin, đồng thời hạn chế đồ uống có đường, rượu bia. Một bữa sáng phù hợp nên lưu ý các nguyên tắc sau:

  • Cung cấp đủ năng lượng nhưng tránh ăn quá nhiều.
  • Ưu tiên protein từ trứng và các sản phẩm sữa ít béo.
  • Bổ sung chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt, rau và trái cây.
  • Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo bão hòa.
  • Uống đủ nước trong ngày.

Kiểm soát cân nặng cũng rất quan trọng bởi thừa cân, béo phì có liên quan đến tăng acid uric máu và nguy cơ gout.

Những thực phẩm nên có trong bữa sáng

Sữa và sữa chua ít béo

Sữa và các sản phẩm từ sữa ít béo là lựa chọn phù hợp cho người bệnh gout. Một số nghiên cứu cho thấy sử dụng sữa có thể liên quan đến nồng độ acid uric thấp hơn và giảm nguy cơ gout. Nhóm thực phẩm này còn cung cấp protein, canxi và một số vitamin cần thiết. Người bệnh gout có thể lựa chọn:

  • Sữa tách béo hoặc ít béo, không đường.
  • Sữa chua không đường.
  • Sữa chua Hy Lạp ít béo, không đường.

Ngũ cốc nguyên hạt

Yến mạch, bánh mì nguyên cám hoặc các loại ngũ cốc nguyên hạt cung cấp carbohydrate và chất xơ, giúp no lâu và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Người bệnh gout nên ăn gì vào bữa sáng để hạn chế tăng acid uric? - Ảnh 1.

Gợi ý những thực phẩm cho bữa sáng phù hợp với người bệnh gout. Ảnh minh họa AI.

Trứng

Trứng là nguồn protein chất lượng cao và có hàm lượng purin thấp, có thể sử dụng trong bữa sáng của người bệnh gout. Một quả trứng luộc hoặc trứng chế biến với lượng dầu vừa phải có thể kết hợp cùng bánh mì nguyên cám và rau xanh để tạo thành bữa sáng cân đối.

Rau xanh

Rau xanh giúp bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất. Có thể thêm xà lách, cà chua, dưa leo, bông cải xanh và các loại rau cải vào bữa sáng.

Một số loại rau và thực vật như măng tây, nấm, đậu Hà Lan hoặc cải bó xôi có chứa purin. Tuy nhiên, không có chứng minh nào cho thấy purin từ thực vật làm tăng nguy cơ gout cao giống như purin từ một số thực phẩm động vật. Do đó, người bệnh không chỉ có thiết phải loại bỏ hoàn toàn các loại rau này mà nên ăn với khẩu phần hợp lý và duy trì chế độ ăn đa dạng.

Người bệnh gout nên ăn gì vào bữa sáng để hạn chế tăng acid uric? - Ảnh 2.

Trái cây tươi

Cam, bưởi, dâu tây, kiwi, táo và nhiều loại trái cây khác có thể được đưa vào bữa sáng để bổ sung chất xơ và vitamin. Nên ưu tiên ăn trái cây nguyên miếng thay vì uống nước ép, đồng thời không ăn nhiều các loại trái cây nhiều đường.

Uống đủ nước

Sau một đêm ngủ, cơ thể có thể bị mất một lượng nước chỉ có định. Uống nước sau khi thức dậy và duy trì đủ nước trong ngày giúp bảo đảm lượng nước tiểu, hỗ trợ thận bài tiết acid uric và có thể giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi đường tiết niệu do acid uric.

Nhu cầu nước ở mỗi người khác nhau. Một số người bệnh gout có thể được khuyến khích uống khoảng 2 – 3 lít nước/ngày nhưng không áp dụng cứng nhắc cho tất cả mọi người. Người mắc suy tim, bệnh thận hoặc các bệnh lý cần hạn chế lượng dịch phải tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự tăng lượng nước uống.

Những món ăn nên hạn chế vào bữa sáng

Để hỗ trợ kiểm soát acid uric và sức khỏe chuyển hóa, người bệnh gout nên hạn chế:

  • Nội tạng động vật.
  • Các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói.
  • Khẩu phần lớn thịt đỏ hoặc một số loại hải sản giàu purin.
  • Bánh ngọt, bánh kem và ngũ cốc ăn sáng chứa nhiều đường.
  • Nước ngọt và đồ uống chứa nhiều đường, đặc biệt các sản phẩm có siro ngô giàu fructose.
  • Rượu bia và đồ uống có cồn.

Không nên nhịn đói hoặc áp dụng chế độ giảm cân quá khắt khe để kiểm soát gout. Giảm cân nếu thừa cân nên được thực hiện từ từ, kết hợp chế độ ăn cân đối và vận động phù hợp.

Nguồn: suckhoedoisong.vn


16/Th8/2026

Dopamine giữ vai trò quan trọng trong động lực, ham muốn, cảm giác hài lòng và khả năng ghi nhớ.

Dopamine giữ vai trò quan trọng trong động lực, ham muốn, cảm giác hài lòng và khả năng ghi nhớ. Ảnh: Shutterstock.

Đã đến lúc giới thiệu chất kỳ diệu đầu tiên của chúng ta, dopamine.

Hãy tưởng tượng buổi sáng bạn thức dậy và cảm thấy: Mình muốn làm chuyện này, sẽ rất tuyệt vời, mình rất háo hức! Bạn sẽ đi thẳng vào nhà tắm, thay quần áo, và khởi động ngày mới càng nhanh càng tốt. Cảm giác bạn đang trải qua là cảm nhận dòng chảy tự nhiên của dopamine. Và chắc chắn cái cảm giác như chú ngựa hoang đầy sức sống đang hớn hở đón mùa xuân đến ấy thật là tuyệt!

Hãy tưởng tượng bạn có thể tạo ra cảm giác đó tùy ý và kiểm soát được để có thể cảm nhận nó nhiều hơn, ở cường độ cao hơn, trong những khoảng thời gian dài hơn. Chính xác đó là điều bạn sẽ học được.

Cuộc đời bạn có lẽ sẽ không bao giờ như trước nữa sau khi đọc xong chương này. Bạn sẽ thấy mình muốn làm mọi chuyện khác đi một khi nhận ra năng lực dẫn dắt đúng đắn của dopamine trao cho bạn sức mạnh phi thường. Tuy nhiên, nếu lầm đường lạc lối, dopamine có thể dẫn tới tâm trạng trống rỗng, bứt rứt, thất vọng, nghiện ngập và trầm cảm. May mắn thay, để tránh chuyện đó bạn chỉ cần một chút hiểu biết và mong muốn phòng ngừa.

Hãy bắt đầu công cuộc khám phá dopamine bằng cách tìm hiểu đôi điều về mục đích tiến hóa của dopamine. Hành trình của chúng ta bắt đầu trong túp lều đơn sơ dựng bằng ngà voi mammoth, cành cây và đất sét. Đó là một ngày thứ ba như mọi ngày, 25.000 năm trước. Một tổ tiên của chúng ta – hãy gọi anh ấy là Duncan – đang nằm ngủ trên chiếc giường rơm thì bị ánh sáng mặt trời thẳng tay dựng dậy. Tại sao mặt trời chứ không phải cái bao tử réo ầm ĩ vì đói đánh thức anh ấy dậy thì đúng là bí ẩn, nhưng ngay khi đã tỉnh hẳn, Duncan thấy đói cồn cào. Sau khi nghĩ ngợi một lát, anh nhận ra trong lều không có gì mà ăn, nhưng anh biết ngoài đầm lầy cách đấy không xa có thể kiếm được những quả dâu mây vàng óng ngon lành. Chỉ nghĩ tới những quả dâu đấy thôi đã phóng thích dopamine trong não anh, và lập tức Duncan cảm thấy tập trung và có động lực.

Đường đi tới đó thật chông gai, toàn bụi cây um tùm, nhưng chỉ cần nghĩ đến những quả dâu mây, Duncan duy trì được mức dopamine cao, giúp anh đủ năng lượng dấn bước. Một lát sau, cuối cùng anh cũng lên tới đỉnh đồi nhìn rõ được vùng đầm lầy hoang vu trơ trọi. Anh tuyệt vọng lùng sục khắp nơi tìm những quả dâu vàng óng, nhưng chúng đã bị hái hết rồi. Mức dopamine trong anh suy sụp, và thay vào đó tràn ngập đau khổ vì kỳ vọng không được thỏa mãn. Vừa thở dài, Duncan vừa ngồi xuống một thân cây đổ, tâm trạng trống rỗng chán chường. Làm sao anh sống sót được đây? Anh cần thức ăn! Chính lúc đó, anh nhìn thấy một quả táo trên cây. Ngọn lửa trong anh lại bùng lên, và dopamine lần nữa lại dâng trào.

Quả táo này sẽ là của anh! Sau một màn mạo hiểm leo trèo lên những cành cây và tảng đá, cuối cùng anh cũng với tới phần thưởng của mình. Anh ngồi xuống và cắn vào quả táo dại ngon lành. Duncan tiếp tục tận hưởng ly cocktail phần thưởng được pha trộn từ mức đường huyết tăng lên, căng thẳng giảm xuống và một liều dopamine. Tất cả những điều đó khiến Duncan thấy ngất ngây, nhưng không may là cảm giác đấy chỉ duy trì được một thời gian ngắn.

Để khuyến khích Duncan đi tìm nhiều táo hơn, não anh giảm tiết ra dopamine, còn thấp hơn mức trước khi anh tìm thấy quả táo. Cảm giác trống rỗng đột ngột vì thiếu dopamine sẽ tạo động lực cho anh đi tìm thêm táo. Nó cũng sẽ thôi thúc anh phải đi gom nhặt thức ăn chuẩn bị cho mùa đông, xây cho xong túp lều và dành công sức làm cho cái giường rơm của anh mềm mại và thoải mái hơn đôi chút. Anh được thúc đẩy bởi ham muốn cải thiện hoàn cảnh sống và đạt được những tiến bộ sẽ giúp anh sinh tồn và truyền lại gene của anh.

Giờ hãy tua nhanh 25.000 năm về lại hiện tại. Bạn không thật sự đói như Duncan, nhưng bạn nhận ra mình thèm ăn chút kem, đồ ngọt và khoai tây chiên giòn. Bạn lên xe và lái một quãng đường có vẻ khá dài đi mua đồ ăn. Khi bạn tới nơi, tiệm đóng cửa, và cảm giác trống rỗng mới mẻ ùa về, một hố đen trong bạn gào thét đòi được lấp đầy. Bạn lái tới tiệm khác nhưng nơi này cũng đóng cửa, càng khiến bạn thêm quyết tâm – bạn quyết phải tìm được chỗ nào mở cửa. Và xem kìa, cửa hàng tiếp theo quả thực đang mở cửa! Tâm trạng thỏa mãn của bạn từ đợt dâng trào dopamine lần này rất lớn. Từ giờ bạn sẽ có thể… Nhưng rồi tai họa ập đến. Bạn để quên tiền ở nhà! Dopamine trong bạn tuột dốc và ở mức thấp kinh hoàng cho tới khi bạn tìm thấy chiếc ví, hóa ra là ở ngay trong xe chứ đâu.

Thật nhẹ nhõm làm sao! Bạn thanh toán và sốt ruột muốn về nhà ngay – nếu kể cho thành thực, có lẽ bạn đã bắt đầu ăn ngay khi vào trong xe. Bạn ăn thêm một chút, tận hưởng những món ăn vặt của mình, và cứ ăn cho tới khi hết sạch. Tuy nhiên, bạn nhanh chóng không còn cảm thấy tuyệt vời nữa. Dopamine trong bạn đã giảm xuống dưới mức cơ sở, tức mức trước khi bạn lên đường đi mua. Tâm trạng trống rỗng đột ngột mà tình trạng suy giảm dopamine gây ra cho chúng ta sẽ khiến chúng ta tìm kiếm nó ở những nơi khác – từ các ứng dụng tạo ra dopamine thú vị trên điện thoại thông minh hay có lẽ là một chương trình truyền hình.

Chu kỳ này biến chúng ta thành những kẻ luôn tìm kiếm lạc thú, trong cuộc săn lùng dopamine bất tận. Duncan cũng vậy thôi, nhưng trong trường hợp của anh ấy, nó giúp anh thu gom táo để dự trữ, sửa sang túp lều chuẩn bị cho mùa đông và làm cái giường để anh nằm thấy thoải mái hơn.

Trong khi hệ thống phần thưởng sinh học của chúng ta không thay đổi gì mấy suốt 25.000 năm qua, thì xã hội chúng ta tạo ra chắc chắn đã thay đổi hoàn toàn. Trong thế giới của chúng ta ngày nay có những nguồn dopamine dồi dào mà trước kia không tồn tại. Vào thời của Duncan, mục đích của dopamine là tạo ra tình huống có ích cho cơ hội sinh tồn. Xin đừng nghĩ là tôi đang đề nghị không nên tận hưởng bất kỳ nguồn dopamine ‘không cần thiết’ nào giúp ta vui sống – Không hề! Tôi cũng xem phim bộ, thỉnh thoảng ăn kem ngon lành và chắc chắn rất mê bỏng ngô khi tới rạp xem phim.

Thay vì vậy, ở đây tôi đề xuất rằng hiểu cách vận hành của dopamine là kỹ năng sinh tồn tối quan trọng, chỉ có là trong một xã hội như xã hội chúng ta, trong đó những kẻ trộm dopamine – mà lát nữa đây tôi sẽ nói tới – lảng vảng khắp nơi.

Nguồn: znews.vn


14/Th8/2026

Viêm gan A thường tự khỏi nhưng vẫn có thể gây suy gan cấp. Nhận biết sớm triệu chứng và chủ động phòng bệnh giúp hạn chế biến chứng, lây nhiễm.

Viêm gan A là bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan A (HAV) gây ra. Ảnh: Adobe Stock.

Viêm gan A là bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan A (HAV) gây ra. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus này lây truyền chủ yếu qua thức ăn hoặc nguồn nước bị nhiễm phân của người bệnh. Điều kiện vệ sinh kém và nguồn nước không an toàn có thể tạo điều kiện cho virus lây lan nhanh trong cộng đồng.

Khác với viêm gan B và C, viêm gan A không gây bệnh gan mạn tính. Phần lớn người bệnh có thể hồi phục hoàn toàn và hình thành miễn dịch suốt đời. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể diễn biến nghiêm trọng. Trong một số ít trường hợp, viêm gan A có thể gây viêm gan tối cấp, suy gan cấp và thậm chí nguy hiểm tính mạng.

Năm 2023, ước tính 35.569 trường hợp không qua khỏi trên toàn cầu do viêm gan A , chiếm khoảng 2,6% số ca không qua khỏi do viêm gan virus. Nguy cơ diễn biến nặng và nguy hiểm tính mạng có xu hướng cao hơn ở người lớn tuổi và những người đã mắc bệnh gan.

Tại Việt Nam, số ca viêm gan A được ghi nhận thấp hơn đáng kể so với viêm gan B và C. Theo số liệu từ Bộ Y tế, từ đầu năm đến 17/4, cả nước ghi nhận 17 trường hợp viêm gan A trong tổng số 7.004 ca viêm gan virus.

Tuy nhiên, người dân không nên chủ quan, bởi các triệu chứng ban đầu của viêm gan A có thể không rõ ràng và dễ bị bỏ qua. Người nhiễm virus vẫn có khả năng lây bệnh cho người khác, đặc biệt trong thời gian trước và quanh thời điểm xuất hiện triệu chứng.

Ai có nguy cơ mắc bệnh viêm gan A?

Bất kỳ ai chưa từng mắc viêm gan A hoặc chưa được tiêm vaccine đều có thể nhiễm virus.

Bên cạnh đó, nguy cơ mắc viêm gan A cao hơn ở những trường hợp sau:

  • Sống tại khu vực có điều kiện vệ sinh kém, nguồn nước không bảo đảm;
  • Tiếp xúc gần hoặc trực tiếp chăm sóc người mắc viêm gan A;
  • Có nguy cơ phơi nhiễm virus trong quan hệ;
  • Sử dụng ma túy, đặc biệt ma túy qua đường tiêm chích;
  • Đi du lịch hoặc làm việc tại khu vực có tỷ lệ viêm gan A cao;

Triệu chứng viêm gan A dễ bị bỏ qua

Các triệu chứng viêm gan A thường xuất hiện sau khoảng 2-6 tuần kể từ khi nhiễm virus. Đây là thời gian ủ bệnh, khi người nhiễm có thể chưa có biểu hiện rõ ràng nhưng virus vẫn đang nhân lên trong cơ thể.

Khi bệnh khởi phát, người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, sốt, chán ăn, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc đau khớp. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với các bệnh lý thông thường.

Một số thay đổi khác có thể là dấu hiệu cảnh báo rõ hơn như nước tiểu sẫm màu và phân nhạt màu có thể xuất hiện trước khi vàng da, vàng mắt. Trong đó, vàng da hoặc vàng mắt là biểu hiện điển hình của viêm gan A và cần được lưu ý, đặc biệt khi đi kèm mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau bụng.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và xét nghiệm thay vì tự chẩn đoán hoặc bỏ qua các dấu hiệu này.

Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu

Theo WHO, hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu dành cho viêm gan A, phần lớn người bệnh chỉ cần nghỉ ngơi, dinh dưỡng phù hợp và uống đủ nước; những trường hợp nặng có thể phải nhập viện.

Người bệnh cũng nên tránh rượu bia và không tự ý sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc các sản phẩm có thể ảnh hưởng đến gan khi chưa tham khảo ý kiến nhân viên y tế.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, viêm gan A có thể gây suy gan cấp, cần được theo dõi và điều trị tại cơ sở y tế.

Cách phòng ngừa viêm gan A hiệu quả

1.Vaccine giúp chủ động phòng bệnh

Tiêm vaccine là một trong những biện pháp hiệu quả để phòng viêm gan A. Tùy loại vaccine và đối tượng, lịch tiêm có thể gồm 1 hoặc 2 liều; với lịch 2 liều, khoảng cách giữa các mũi thường từ 6-18 tháng.

viêm gan A ảnh 1

Tiêm vaccine là một trong những biện pháp hiệu quả giúp phòng ngừa viêm gan A. Ảnh: Unsplash.

WHO khuyến nghị vaccine cho những nhóm có nguy cơ mắc bệnh hoặc diễn biến nặng, tùy tình hình dịch tễ từng khu vực. Trong đó có trẻ em, người đi đến vùng có mức lưu hành viêm gan A cao, người mắc bệnh gan mạn tính và một số nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cao.

2. Giữ vệ sinh để hạn chế virus lây lan

Do HAV chủ yếu lây qua đường tiêu hóa, việc giữ vệ sinh tay, ăn uống và nguồn nước đóng vai trò quan trọng trong phòng bệnh. Mọi người nên rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch sau khi đi vệ sinh, thay tã cho trẻ và trước khi chế biến hoặc ăn thức ăn.

Nên sử dụng nước uống an toàn, ăn thực phẩm được nấu chín kỹ, rửa sạch rau quả trước khi ăn và tránh các loại hải sản sống hoặc chưa được nấu chín kỹ. Khi chất lượng nguồn nước không được bảo đảm, nên sử dụng nước đã được xử lý hoặc đun sôi.

Trong gia đình có người mắc viêm gan A, cần tăng cường vệ sinh tay, làm sạch các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hạn chế lây nhiễm cho người khác.

3. Quan hệ an toàn

Viêm gan A cũng có thể lây truyền qua một số hình thức quan hệ có nguy cơ tiếp xúc với virus. Do đó, giữ vệ sinh cá nhân và quan hệ an toàn là những biện pháp giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Ở cấp độ cộng đồng, bảo đảm nguồn nước sạch, xử lý nước thải, kiểm soát vệ sinh thực phẩm và phát hiện sớm các ổ dịch là những biện pháp quan trọng để hạn chế virus viêm gan A lây lan.

Nguồn: znews.vn


12/Th8/2026

SKĐS – Không ít người đầu tư nhiều tiền vào mỹ phẩm dưỡng da, serum cao cấp hay các liệu trình thẩm mỹ, nhưng lại bỏ qua một trong những liệu pháp làm đẹp hiệu quả và hoàn toàn miễn phí, đó là giấc ngủ.

Giấc ngủ không chỉ là thời gian nghỉ ngơi mà còn là giai đoạn quan trọng giúp da tái tạo và phục hồi. Mỗi đêm, da thực hiện các quá trình sinh học như tổng hợp collagen, cân bằng độ ẩm và loại bỏ độc tố. Hiểu rõ về những gì xảy ra trong giấc ngủ sẽ giúp bạn chăm sóc da hiệu quả và thức dậy với làn da rạng rỡ hơn. 

1. Da chuyển sang chế độ phục hồi khi đêm xuống

Ban ngày, da liên tục hoạt động ở chế độ phòng thủ, đối phó với tia cực tím, ô nhiễm không khí, vi khuẩn và các gốc tự do từ môi trường. Khi đêm xuống và cơ thể đi vào giấc ngủ, da chuyển sang chế độ ngược lại, tức là tập trung toàn bộ nguồn lực vào việc sửa chữa tổn thương và tái tạo từ bên trong.

Cơ chế này được điều phối bởi nhịp sinh học, đồng hồ sinh học nội tại chạy theo chu kỳ 24 giờ. Nghiên cứu từ Đại học Oxford cho thấy, nhịp sinh học ảnh hưởng trực tiếp đến độ pH bề mặt da, tốc độ mất nước qua biểu bì, lưu lượng máu đến da và nhiệt độ da, tất cả đều được điều tiết trong thời gian ngủ.

 - Ảnh 1.

Mỗi đêm, da thực hiện các quá trình sinh học như tổng hợp collagen, cân bằng độ ẩm và loại bỏ độc tố.

 2. Ba quá trình sinh học quan trọng chỉ có của da trong giấc ngủ

Thứ chỉ có là sự tăng sinh tế bào: Tốc độ sản xuất tế bào da mới trong khi ngủ gần như tăng gấp đôi so với ban ngày. Quá trình phân chia tế bào diễn ra mạnh mẽ chỉ có trong giai đoạn ngủ sâu và ngủ REM, tức là pha ngủ chuyển động mắt nhanh. Đây chính là lúc hormone tăng trưởng người được giải phóng nhiều chỉ có, kích thích tái tạo tế bào và thúc đẩy da sản xuất collagen mới. Quá trình này loại bỏ dần các tế bào già cỗi và thay thế bằng các tế bào khoẻ mạnh hơn.

Thứ hai là tổng hợp collagen trong khung giờ vàng: Collagen – sợi protein tạo nên độ đàn hồi và sự săn chắc của da, được tổng hợp chủ yếu trong giấc ngủ sâu, bắt đầu khoảng 90 phút sau khi chìm vào giấc ngủ và diễn ra theo chu kỳ trong suốt đêm. Khoảng thời gian từ 22 giờ đến 2 giờ sáng được gọi là cửa sổ sửa chữa sinh học của cơ thể, nơi hoạt động tổng hợp collagen đạt đỉnh cao chỉ có. Đây là lý do khoa học giải thích tại sao những người thường xuyên ngủ muộn sau nửa đêm, dù có đủ tổng số giờ ngủ, vẫn có xu hướng thấy da lão hóa nhanh hơn so với những người ngủ sớm.

Thứ ba là tăng cường lưu thông máu nuôi dưỡng da: Trong khi ngủ, lưu lượng máu đến da tăng đáng kể, mang theo oxy và các dưỡng chất thiết yếu hỗ trợ quá trình phục hồi. Lưu thông máu được cải thiện cũng giúp loại bỏ nhanh hơn các sản phẩm chuyển hoá và độc chất tích luỹ trong ngày. Đây chính là cơ sở sinh lý học giải thích vì sao sau một đêm ngủ ngon, da thường trông tươi sáng, hồng hào và căng mịn hơn rõ rệt.

3. Tác hại khi thiếu ngủ

Bí quyết để thức dậy với làn da rạng rỡ - Ảnh 2.

Nếu giấc ngủ sâu giúp phục hồi da thì thiếu ngủ làm chậm quá trình phục hồi biểu bì, tăng tốc độ mất nước qua da và giảm khả năng giữ ẩm tổng thể. Kết quả trực tiếp là da trở nên khô, căng và dễ kích ứng hơn.

Ở cấp độ nội tiết tố, mỗi đêm ngủ không đủ giấc làm tăng nồng độ cortisol trong máu. Hormone này kích thích tuyến bã nhờn hoạt động quá mức, tăng nguy cơ nổi mụn và viêm da, đồng thời phân giải sợi collagen nhanh hơn. 

Nghiên cứu đăng trên thư viện khoa học Wiley còn chỉ ra rằng rối loạn nhịp sinh học ảnh hưởng đến chuyển hóa lipid của da và làm chậm sự tăng sinh tế bào sừng, một trong những cơ chế then chốt của quá trình lão hóa da.

Nói cách khác, mỗi đêm thức khuya không chỉ là bỏ lỡ một chu kỳ phục hồi, mà về lâu dài tích lũy thành những dấu hiệu lão hóa có thể quan sát thấy trên da.

4. Quy trình dưỡng da ban đêm theo nhịp sinh học

Hiểu được cơ chế sinh học của da về đêm, có thể thiết kế quy trình chăm sóc thông minh hơn bằng cách đồng hành cùng nhịp sinh học tự nhiên: 

Làm sạch da kỹ càng trước 21 giờ: Làm sạch vào buổi tối giúp loại bỏ ô nhiễm, lớp trang điểm và bã nhờn tích tụ trong ngày, ngăn các tạp chất này cản trở quá trình phục hồi của da trong đêm. Khi da được làm sạch sớm, nó có thêm thời gian để thiết lập lại cân bằng trước khi bắt đầu chu kỳ tái tạo.

Thoa serum hoạt tính vào khung từ 21 đến 22 giờ: Đây là thời điểm lý tưởng chỉ có để sử dụng các hoạt chất mạnh như retinol, peptide và vitamin C. Retinol đặc biệt phù hợp để dùng vào ban đêm vì hoạt chất này nhạy cảm với ánh sáng và sẽ bị phân giải nếu tiếp xúc với tia UV ban ngày. Các peptide kích thích tổng hợp collagen, trong khi niacinamide giúp cân bằng bã nhờn và làm đều màu da.

Khoá ẩm bằng kem dưỡng ban đêm: Chọn loại có chứa ceramide để củng cố hàng rào bảo vệ, hyaluronic acid để giữ nước và glycerin để tạo lớp màng bảo vệ bề mặt. Với da khô, kem dưỡng giàu dưỡng chất giúp bù đắp lượng nước mất qua da trong khi ngủ. Với da dầu, công thức gel không gây bít lỗ chân lông là lựa chọn phù hợp hơn.

Chú ý đến tư thế ngủ và vệ sinh vỏ gối: Một yếu tố thường bị bỏ qua trong chăm sóc da ban đêm là tư thế ngủ. Ngủ nghiêng khiến mặt tiếp xúc liên tục với gối, tạo ra áp lực và ma sát có thể dẫn đến hình thành nếp nhăn theo thời gian. Nhiều bác sĩ da liễu khuyến khích ngủ ngửa để tránh áp lực không đều lên da mặt và hạn chế tình trạng phù nề vùng mắt vào buổi sáng. Với những ai quen ngủ nghiêng, sử dụng vỏ gối làm từ lụa hoặc satin là giải pháp thực tế để giảm thiểu ma sát và ngăn nếp nhăn hình thành trong khi ngủ.

Nguồn: suckhoedoisong.vn


10/Th8/2026

Thêm một nhúm muối vào cà phê có thể giúp giảm vị đắng và làm hương vị hài hòa hơn. Tuy nhiên, dùng quá nhiều muối lại làm tăng lượng natri, không tốt cho huyết áp và tim mạch.

Muối làm dịu vị đắng của caffeine nên cà phê có cảm giác ngọt tự nhiên hơn mà không cần thêm đường. Ngoài tác dụng cải thiện hương vị, một lượng muối rất nhỏ còn bổ sung thêm chất điện giải cho cơ thể. Tuy nhiên, lượng muối sử dụng chỉ nên ở mức rất ít để không làm tăng lượng natri tiêu thụ hằng ngày, theo trang sức khỏe Verywell Health.

Thêm một nhúm muối vào cà phê: Mẹo giảm đắng có tốt cho sức khỏe? - Ảnh 1.

Muối làm dịu vị đắng của caffeine nên cà phê có cảm giác ngọt tự nhiên hơn mà không cần thêm đường. Tuy nhiên, chỉ nên dùng một ít muối

Ảnh minh họa: N.Vy tạo từ AI

Muối có thể thay thế đường và kem béo

Bên cạnh việc cân bằng hương vị, một nhúm muối còn là lựa chọn thay thế cho đường, chất tạo ngọt nhân tạo hoặc kem béo. Đây đều là những thành phần có thể làm giảm một số lợi ích sức khỏe của cà phê.

Mỗi tách cà phê đen uống mỗi ngày có thể giúp giảm khoảng 10% nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2. Tuy nhiên, khi thêm đường hoặc chất tạo ngọt nhân tạo, tác dụng hỗ trợ kiểm soát đường huyết của cà phê sẽ giảm bớt, theo nghiên cứu trên The American Journal of Clinical Nutrition vào năm 2025.

Cà phê đen còn giúp giảm nguy cơ tăng cân, giảm nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh và giảm nguy cơ trầm cảm. Nếu thêm đường hoặc kem béo vào ly cà phê buổi sáng, những lợi ích này cũng giảm đi.

Uống cà phê có muối thế nào để an toàn?

Lượng cà phê có thêm muối phù hợp phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, độ tuổi và khả năng dung nạp caffeine của mỗi người.

Người muốn sử dụng thường xuyên nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn phù hợp.

Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ, đối với hầu hết người trưởng thành khỏe mạnh, lượng caffeine tối đa được xem là an toàn là 400 mg mỗi ngày, tương đương khoảng 3 ly cà phê đen.

Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, thanh thiếu niên và người nhạy cảm với caffeine nên giảm lượng tiêu thụ. Trẻ em không nên sử dụng caffeine.

Uống quá nhiều cà phê có thể gây tim đập nhanh, tăng huyết áp, hồi hộp, mất ngủ, lo âu, đau dạ dày, buồn nôn và đau đầu.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, lượng natri mỗi ngày không nên vượt quá 2.300 mg, tương đương khoảng một thìa cà phê muối. Tiêu thụ quá nhiều muối có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và các bệnh tim mạch.

Nếu muốn giảm lượng natri, bạn chỉ nên cho một lượng muối rất nhỏ vào bột cà phê trước khi pha.

Việc thêm một lượng muối nhỏ vào cà phê nhìn chung được xem là an toàn. Tuy nhiên, người đang ăn nhạt hoặc bị tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng thói quen này.

Nguồn: thanhnien.vn


09/Th8/2026

Nhiều người chỉ nghĩ đến tăng huyết áp khi xuất hiện đau đầu dữ dội hay choáng váng. Tuy nhiên, thực tế tại Viện Tim mạch Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai cho thấy phần lớn trường hợp bệnh tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng nhưng vẫn từng ngày làm tổn thương hệ tim mạch.

Hiểu đúng về tăng huyết áp và cách theo dõi tại nhà - Ảnh 1.

Tăng huyết áp diễn biến âm thầm tiềm ẩn nhiều hệ lụy đến sức khỏe – Ảnh minh họa

Hiểu đúng về căn bệnh, biết cách theo dõi huyết áp tại nhà và duy trì lối sống khoa học là những yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.

Khi huyết áp vượt ngưỡng 140/90 mmHg

Tăng huyết áp là tình trạng áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch tăng cao kéo dài. Khi đo huyết áp, kết quả được thể hiện bằng hai chỉ số: huyết áp tâm thu (áp lực tối đa khi tim co bóp) và huyết áp tâm trương (áp lực tối thiểu khi tim nghỉ giữa hai nhịp đập).

Theo tiêu chuẩn y khoa, một người được xác định mắc tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên.

Các thống kê cho thấy 90-95% trường hợp là tăng huyết áp nguyên phát. Đây là nhóm bệnh không có nguyên nhân cụ thể mà hình thành do nhiều yếu tố phối hợp như tuổi tác, di truyền và đặc biệt là lối sống thiếu lành mạnh. 

Ăn mặn, ít vận động, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia và căng thẳng kéo dài là những yếu tố nguy cơ phổ biến.

Khoảng 5-10% còn lại là tăng huyết áp thứ phát. Trong những trường hợp này, tăng huyết áp chỉ là biểu hiện của một bệnh lý khác như viêm cầu thận mạn, hẹp động mạch thận, các bệnh nội tiết (u tủy thượng thận, hội chứng Cushing, cường giáp) hoặc do tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc giảm đau, thuốc tránh thai. Khi điều trị được nguyên nhân, huyết áp có thể trở về mức bình thường.

“Sát thủ thầm lặng”

Tăng huyết áp được ví như “kẻ sát nhân thầm lặng” bởi ở giai đoạn đầu, đa số người bệnh không có triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, khi huyết áp tăng cao, cơ thể có thể xuất hiện một số dấu hiệu cảnh báo.

Người bệnh thường có cảm giác đau đầu âm ỉ hoặc căng tức vùng sau gáy vào buổi sáng, kèm theo hoa mắt, chóng mặt hoặc ù tai.

Khi tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu qua hệ mạch bị cản trở, người bệnh có thể thấy mệt, khó thở khi gắng sức, hồi hộp hoặc đau tức ngực.

Huyết áp tăng cao cũng có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt dẫn đến nhìn mờ, xuất huyết kết mạc hoặc gây chảy máu cam. Trong những trường hợp tăng huyết áp cấp cứu, người bệnh có thể buồn nôn, nôn, tê bì hoặc ngứa ran các chi do áp lực nội sọ tăng cao.

Đo huyết áp tại nhà đúng cách

Theo dõi huyết áp tại nhà giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị cũng như phát hiện sớm những bất thường.

Tần suất đo: Người mới được chẩn đoán tăng huyết áp nên đo 2 lần mỗi ngày: buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ.

Khi huyết áp đã ổn định, có thể duy trì 2-3 lần mỗi tuần vào cùng một khung giờ.

Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường, cần đo ngay và ghi lại kết quả.

Cách đo: Trước khi đo, người bệnh nên nghỉ ngơi ít chỉ có 15 phút, ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, cánh tay đặt ngang mức tim.

Bao đo cần quấn vừa khít cánh tay, mép dưới bao đo cách nếp gấp khuỷu khoảng 2cm.

Lưu ý: Trong quá trình đo không nói chuyện, không cử động và ghi lại đầy đủ cả hai chỉ số huyết áp (ví dụ 126/82 mmHg), không tự ý làm tròn số.

Thay đổi lối sống – yếu tố quyết định trong kiểm soát huyết áp

Bên cạnh việc dùng thuốc đúng theo chỉ định, thay đổi lối sống đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát huyết áp.

Hạn chế muối và chất béo không có lợi

Người bệnh nên sử dụng dưới 5g muối/ngày (khoảng một thìa cà phê gạt), hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ muối chua và thức ăn nhanh.

Chế độ ăn nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, thịt nạc, cá, tôm và sữa tách béo. Đồng thời hạn chế mỡ động vật, phủ tạng, thực phẩm nhiều đường, rượu bia và thuốc lá.

Duy trì cân nặng hợp lý và tập luyện

Nên duy trì chỉ số BMI từ 18,5 – 22,9 kg/m², vòng bụng dưới 90cm ở nam và dưới 80cm ở nữ.

Việc tập luyện thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và kiểm soát căng thẳng giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ kiểm soát huyết áp hiệu quả.

Tăng huyết áp là bệnh mạn tính cần được điều trị lâu dài. Người bệnh không tự ý ngừng thuốc hoặc giảm liều, ngay cả khi huyết áp đã trở về mức bình thường.

Theo các chuyên gia Viện Tim mạch Việt Nam, việc chủ động theo dõi huyết áp, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh là giải pháp hiệu quả chỉ có để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, suy tim và suy thận.

Nguồn: tuoitre.vn


06/Th8/2026

SKĐS – Hay quên, khó tập trung, giảm hiệu suất làm việc không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của tuổi tác hay căng thẳng. Trong một số trường hợp, đây có thể là biểu hiện của thiếu vi chất dinh dưỡng…

Thị trường thực phẩm bổ sung rất phong phú với những quảng bá về sản phẩm hứa hẹn cải thiện trí nhớ và tăng khả năng tập trung. Thực tế, không ít người khi thấy mình hay quên, khó tập trung hoặc thường xuyên mệt mỏi đã tự mua viên sắtvitamin D hay magie với hy vọng ‘bổ não’.

Tuy nhiên, chức năng nhận thức phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giấc ngủ, hoạt động thể lực, bệnh lý nền, sức khỏe tâm thần và tình trạng dinh dưỡng. Một số vi chất khi thiếu hụt có thể ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ, nhưng việc bổ sung chỉ có lợi khi cơ thể đang thiếu, chứ không phải uống càng uống nhiều càng tốt hoặc dùng khi có thể không thiếu hụt.

1. Tác dụng của sắt với sự tập trung

Sắt không chỉ cần thiết để tạo hồng cầu mà còn tham gia vận chuyển oxy đến não, tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và serotonin, cũng như hỗ trợ quá trình phát triển và hoạt động bình thường của hệ thần kinh. Khi thiếu sắt, đặc biệt nếu đã xuất hiện thiếu máu thiếu sắt, não sẽ nhận ít oxy hơn, khiến người bệnh có thể gặp các biểu hiện:

  • Mệt mỏi kéo dài.
  • Khó tập trung.
  • Giảm khả năng ghi nhớ.
  • Hiệu suất học tập và làm việc giảm.
  • Dễ cáu gắt.

Theo WHO, thiếu sắt là tình trạng thiếu vi chất phổ biến chỉ có trên toàn cầu. Đánh giá tình trạng thiếu sắt cần dựa trên xét nghiệm ferritin kết hợp với các chỉ số huyết học, không nên chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng. Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu cho thấy điều trị thiếu sắt ở những người thực sự thiếu có thể cải thiện sự tỉnh táo, khả năng chú ý và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa người khỏe mạnh sẽ cải thiện trí nhớ nếu uống thêm sắt.

Hiểu lầm thường gặp: Nhiều người cho rằng cứ hay quên là nên uống viên sắt. Thực tế, bổ sung sắt khi không thiếu có thể gây táo bón, khó chịu tiêu hóa và lâu dài làm tăng tích lũy sắt trong cơ thể ở một số người có bệnh lý di truyền. Các hướng dẫn hiện nay đều khuyến cáo chỉ bổ sung sau khi được đánh giá tình trạng thiếu sắt.

Thiếu sắt, vitamin D hay magie làm giảm trí nhớ? - Ảnh 1.

Suy giảm trí nhớ có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, trong đó có thiếu một số vi chất như sắt, vitamin D hoặc magie. Tuy nhiên, cần được đánh giá và bổ sung theo đúng chỉ định, không nên tự ý sử dụng thực phẩm bổ sung.

2. Mối liên quan vitamin D với suy giảm nhận thức

Vitamin D được biết đến nhiều với vai trò đối với xương, nhưng các thụ thể vitamin D cũng hiện diện ở nhiều vùng của não liên quan đến học tập và ghi nhớ. Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận người có nồng độ vitamin D thấp thường có nguy cơ suy giảm nhận thức hoặc sa sút trí tuệ cao hơn.

Quan trọng hơn, phân tích tổng hợp các thử nghiệm lâm sàng gần đây cho thấy việc bổ sung vitamin D không cải thiện rõ rệt chức năng nhận thức ở phần lớn người trưởng thành nếu họ không có chỉ định điều trị thiếu vitamin D.

Năm 2024, Hiệp hội Nội tiết Hoa Kỳ cũng cập nhật hướng dẫn mới, nhấn mạnh không khuyến cáo xét nghiệm hoặc bổ sung vitamin D đại trà chỉ nhằm phòng ngừa các bệnh mạn tính hay cải thiện chức năng não ở người khỏe mạnh.

3. Tác dụng của magie với trí nhớ

Magie tham gia hơn 300 phản ứng sinh hóa trong cơ thể, bao gồm dẫn truyền thần kinh, điều hòa hoạt động của các tế bào thần kinh và chức năng của thụ thể NMDA – một cấu trúc quan trọng trong quá trình học tập và ghi nhớ. Thiếu magie có thể gây mệt mỏi, mất ngủ, lo âu, chuột rút, giảm khả năng tập trung… Do những triệu chứng này, nhiều người cảm thấy “não hoạt động kém” khi thiếu magie.

Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay vẫn chưa đủ để kết luận rằng bổ sung magie giúp phòng ngừa suy giảm nhận thức hoặc cải thiện trí nhớ. Các nghiên cứu còn ít, quy mô nhỏ và kết quả chưa thống chỉ có. Điều này có nghĩa là magie vẫn rất cần thiết cho hoạt động thần kinh bình thường, nhưng chưa thể coi là “viên uống tăng trí nhớ”.

4. Không phải cứ hay quên là do thiếu vi chất

Giảm trí nhớ và giảm tập trung có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như:

  • Thiếu ngủ kéo dài.
  • Căng thẳng hoặc lo âu.
  • Trầm cảm.
  • Bệnh tuyến giáp.
  • Tác dụng phụ của thuốc.
  • Thiếu vitamin B12.
  • Bệnh lý thần kinh.
  • Tuổi cao…

Vì vậy, nếu chỉ dựa vào triệu chứng để tự mua thực phẩm bổ sung, người bệnh có thể bỏ sót nguyên nhân thực sự. WHO cũng nhấn mạnh thiếu vi chất không chỉ gây giảm năng lượng mà còn ảnh hưởng đến khả năng học tập, năng suất lao động và sức khỏe nói chung. Tuy nhiên, việc đánh giá cần dựa trên khám lâm sàng kết hợp xét nghiệm phù hợp.

5. Khi nào nên nghĩ đến việc kiểm tra vi chất?

Người dân nên trao đổi với bác sĩ nếu xuất hiện các biểu hiện như:

  • Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân.
  • Khó tập trung nhiều tuần.
  • Giảm trí nhớ ảnh hưởng công việc.
  • Hoa mắt, chóng mặt.
  • Da xanh, móng giòn.
  • Có bệnh lý đường tiêu hóa làm giảm hấp thu.
  • Chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc có nguy cơ thiếu dinh dưỡng.

Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm phù hợp như công thức máu, ferritin, vitamin D hoặc các xét nghiệm khác tùy từng trường hợp, thay vì kiểm tra hàng loạt.

WHO khuyến cáo một chế độ ăn cân đối, đa dạng vẫn là nền tảng để cung cấp đầy đủ vi chất cho cơ thể. Đồng thời, các bằng chứng mạnh hiện nay cho thấy những yếu tố có lợi chỉ có đối với sức khỏe não bộ gồm: Chế độ ăn lành mạnh (đặc biệt kiểu Địa Trung Hải hoặc MIND), hoạt động thể lực đều đặn, ngủ đủ giấc, kiểm soát huyết áp, đái tháo đường và mỡ máu, duy trì hoạt động trí não và giao tiếp xã hội. Ngược lại, WHO không khuyến cáo sử dụng vitamin hoặc đa vi chất thường quy chỉ để phòng ngừa suy giảm nhận thức ở người khỏe mạnh.

Thiếu sắt là tình trạng có bằng chứng rõ ràng chỉ có liên quan đến giảm khả năng tập trung và hiệu suất nhận thức, đặc biệt khi đã xuất hiện thiếu máu. Đối với vitamin D và magie, các nghiên cứu cho thấy có mối liên quan với sức khỏe não bộ, nhưng bằng chứng hiện nay chưa đủ để khẳng định bổ sung hai vi chất này sẽ cải thiện trí nhớ ở người không thiếu.

Điều quan trọng là không nên tự ý sử dụng thực phẩm bổ sung khi chưa xác định tình trạng thiếu hụt. Nếu thường xuyên mệt mỏi, giảm tập trung hoặc suy giảm trí nhớ kéo dài, người dân nên được khám và đánh giá toàn diện để tìm đúng nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Nguồn: suckhoedoisong.vn


03/Th8/2026

SKĐS – Ngứa da, nổi mề đay là những triệu chứng thường gặp trong cuộc sống và có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau như dị ứng, côn trùng đốt, thời tiết hoặc bệnh lý da liễu. Tuy nhiên, ít người biết rằng đây cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo một số bệnh lý về gan, đặc biệt khi tình trạng ngứa kéo dài.

Theo các chuyên gia, mặc dù ngứa và nổi mề đay không phải là triệu chứng đặc hiệu của bệnh gan, nhưng nếu xuất hiện kèm theo các dấu hiệu bất thường khác như vàng da, vàng mắt, mệt mỏi, nước tiểu sẫm màu hoặc chán ăn, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá chức năng gan.

1. Vì sao bệnh gan có thể gây ngứa và nổi mề đay?

Gan là cơ quan giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa, đào thải độc tố và sản xuất nhiều chất cần thiết cho cơ thể. Khi gan bị tổn thương do viêm gan, xơ gan hoặc các bệnh lý đường mật, khả năng lọc và đào thải độc tố sẽ suy giảm.

Một trong những chất có thể tích tụ trong máu là bilirubin – sắc tố màu vàng được tạo ra từ quá trình phân hủy hồng cầu già. Bình thường, bilirubin sẽ được gan chuyển hóa và đào thải qua đường mật. Tuy nhiên, khi chức năng gan suy giảm hoặc đường mật bị tắc nghẽn, bilirubin và các acid mật sẽ tích tụ trong máu và lắng đọng tại da.

Sự tích tụ này có thể kích thích các đầu mút thần kinh dưới da, gây cảm giác ngứa dữ dội. Người bệnh thường ngứa nhiều vào ban đêm, ngứa lan tỏa toàn thân hoặc tập trung ở lòng bàn tay, lòng bàn chân. Việc gãi liên tục có thể khiến da trầy xước, dày lên và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Ngoài ra, một số bệnh lý về gan, đặc biệt là viêm gan virus C, còn có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường, làm xuất hiện các tổn thương ngoài da như nổi mề đay, phát ban hoặc viêm mạch máu.

Ngứa, nổi mề đay có phải là triệu chứng sớm của bệnh gan?- Ảnh 1.

Ngứa và nổi mề đay có thể là biểu hiện ngoài da của nhiều bệnh lý khác nhau, trong đó có bệnh gan. Ảnh: MH

2. Không phải mọi trường hợp nổi mề đay đều do bệnh gan

Phần lớn trường hợp ngứa hoặc nổi mề đay không liên quan đến bệnh gan. Đây có thể chỉ là phản ứng dị ứng với thức ăn, thuốc, mỹ phẩm, thời tiết hoặc các tác nhân từ môi trường. Một số bệnh lý khác như bệnh thận, rối loạn tuyến giáp, đái tháo đường hoặc bệnh lý huyết học cũng có thể gây ngứa kéo dài.

Do đó, chỉ dựa vào triệu chứng ngứa da hoặc nổi mề đay không thể kết luận người bệnh mắc bệnh gan.

Những dấu hiệu cảnh báo bệnh gan cần lưu ý

Nếu tình trạng ngứa xuất hiện cùng với một hoặc nhiều biểu hiện dưới đây, người bệnh nên chủ động đi khám sớm:

  • Vàng da, vàng mắt.
  • Mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng lao động.
  • Chán ăn, đầy bụng, khó tiêu.
  • Buồn nôn hoặc nôn.
  • Nước tiểu sẫm màu.
  • Phân bạc màu.
  • Đau tức vùng hạ sườn phải.
  • Sụt cân không rõ nguyên nhân.
  • Phù chân hoặc bụng to bất thường do cổ trướng.

Đây đều là những dấu hiệu có thể liên quan đến tổn thương gan hoặc đường mật và cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa.

3. Những bệnh gan thường gây ngứa

Một số bệnh lý có thể gây ngứa da bao gồm:

  • Viêm gan virus B và viêm gan virus C: Người bệnh có thể xuất hiện ngứa khi chức năng gan suy giảm hoặc có phản ứng miễn dịch liên quan đến virus.
  • Xơ gan: Gan bị xơ hóa khiến quá trình đào thải bilirubin và acid mật bị cản trở, dẫn đến ngứa kéo dài.
  • Gan nhiễm mỡ tiến triển: Ở giai đoạn nặng, gan nhiễm mỡ có thể gây viêm và suy giảm chức năng gan.
  • Các bệnh lý ứ mật: Tình trạng tắc nghẽn đường mật khiến acid mật tích tụ trong máu là nguyên nhân phổ biến gây ngứa dữ dội.

4. Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu có các biểu hiện:

  • Ngứa kéo dài trên hai tuần không rõ nguyên nhân.
  • Nổi mề đay tái phát nhiều lần.
  • Ngứa kèm vàng da, vàng mắt.
  • Ngứa gây mất ngủ, ảnh hưởng đến sinh hoạt.
  • Có tiền sử viêm gan B, viêm gan C hoặc xơ gan.
  • Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm như men gan (AST, ALT), bilirubin, chức năng đông máu, siêu âm gan hoặc các xét nghiệm tìm virus viêm gan để xác định nguyên nhân.

5. Làm gì để bảo vệ lá gan?

Để giảm nguy cơ mắc các bệnh lý về gan, mỗi người cần xây dựng lối sống khoa học:

  • Hạn chế rượu bia và đồ uống có cồn.
  • Tiêm vaccine phòng viêm gan B đầy đủ.
  • Duy trì chế độ ăn cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây và hạn chế thực phẩm nhiều chất béo.
  • Giữ cân nặng hợp lý để phòng gan nhiễm mỡ.
  • Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
  • Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở những người có tiền sử viêm gan virus, xơ gan hoặc có người thân mắc bệnh gan.

Tóm lại: ngứa và nổi mề đay có thể là biểu hiện ngoài da của nhiều bệnh lý khác nhau, trong đó có bệnh gan. Tuy nhiên, đây không phải là triệu chứng đặc hiệu. Vì vậy, khi tình trạng ngứa kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường của gan, người bệnh không nên chủ quan mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Phát hiện sớm bệnh gan sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm như xơ gan hoặc ung thư gan.

Nguồn: suckhoedoisong.vn


01/Th8/2026

Ngoài thuốc điều trị, chế độ ăn uống cũng rất quan trọng với kiểm soát huyết áp. Chế độ ăn chay hay ưu tiên thực vật có giúp kiểm soát huyết áp hay không sẽ phụ thuộc vào loại thực phẩm và cách chế biến.

Ăn chay đúng cách giúp giảm cân, cholesterol và nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy người ăn chay có xu hướng ít bị huyết áp cao hơn so với người ăn nhiều thịt, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).

Ăn chay có giúp hạ huyết áp tốt hơn ăn thịt? - Ảnh 1.

Ăn chay đúng cách sẽ mang lại nhiều lợi ích sức khỏe

ẢNH MINH HỌA: N.Quý tạo từ ChatGPT

Một nghiên cứu đăng trên chuyên san JAMA Internal Medicine cho thấy chế độ ăn chay giúp giảm trung bình khoảng 4,8 mmHg huyết áp tâm thu và 2,2 mmHg huyết áp tâm trương so với chế độ ăn có thịt.

Mức giảm này tuy không quá lớn nhưng vẫn có ích cho sức khỏe tim mạch. Chỉ cần giảm vài mmHg huyết áp cũng có thể góp phần làm giảm nguy cơ đột quỵ và bệnh tim, tiến sĩ Daniel W. Jones, giáo sư tại Đại học Mississippi (Mỹ), cho biết.

Một trong những lý do quan trọng là chế độ ăn chay thường chứa ít chất béo có hại hơn. Thịt đỏ và các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói thường chứa nhiều chất béo có hại, có thể làm tăng cholesterol “xấu” LDL, dễ gây xơ vữa động mạch và khiến thành mạch kém đàn hồi. Khi mạch máu cứng hơn, huyết áp cũng có xu hướng tăng lên.

Bên cạnh đó, chế độ ăn chay thường có nhiều kali, magiê và chất xơ từ rau xanh, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Kali giúp cơ thể đào thải bớt natri qua nước tiểu, từ đó làm giảm áp lực lên thành mạch máu. Magiê lại giúp giãn mạch. Chất xơ giúp ổn định đường huyết, nuôi lợi khuẩn ruột, giảm viêm và cải thiện độ nhạy insulin.

Vì sao càng căng thẳng càng thèm đồ ngọt?

Ưu tiên các món ít chế biến

Tuy nhiên, không phải mọi chế độ ăn chay đều tốt cho tim mạch. Một số người ăn chay nhưng lại ăn nhiều thực phẩm chế biến như mì ăn liền, đồ chiên rán, bánh ngọt hoặc các sản phẩm chay công nghiệp nhiều muối. Những món này có thể làm tăng nguy cơ mắc huyết áp cao, thậm chí làm mất đi lợi ích của chế độ ăn chay.

Các chuyên gia cho rằng để tối ưu hóa lợi ích sức khỏe của chế độ nhiều thực vật, mọi người cần ưu tiên các món ít chế biến, đặc biệt là tươi nguyên, như rau củ, trái cây, đậu, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt.

Ngược lại, một chế độ ăn vẫn có thịt nhưng ưu tiên cá, thịt, gia cầm, hạn chế thịt đỏ, đồng thời ăn nhiều rau xanh cũng rất tốt cho huyết áp.

Ví dụ điển hình là chế độ ăn Địa Trung Hải. Chế độ ăn này không loại bỏ hoàn toàn thịt nhưng khuyến khích ăn nhiều rau củ, dầu ô liu, cá và các loại hạt.

Dù chế độ ăn chay có nhiều lợi ích nhưng bỏ hoàn toàn thịt trong thời gian dài có thể dẫn đến thiếu vitamin B12, sắt, kẽm, omega-3 và protein. Đây đều là những dưỡng chất rất quan trọng với sức khỏe, theo Verywell Health.

Nguồn: Thanhnien.vn


31/Th7/2026

SKĐS- Tình trạng ô nhiễm tiếng ồn tại các đô thị lớn không chỉ gây khó chịu tức thời mà còn là mối đe dọa âm thầm tàn phá giấc ngủ và làm suy yếu hệ thần kinh con người mỗi ngày.

Ô nhiễm tiếng ồn đã trở thành một phần của cuộc sống hiện đại và gây ra những tác động tiêu cực, ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Từ tiếng còi xe, tiếng công trường cho đến những âm thanh từ hàng xóm, tất cả đều đang bào mòn sức đề kháng thần kinh

Việc đối mặt với âm thanh quá mức trong thời gian dài khiến cơ thể luôn trong tình trạng căng thẳng, dẫn đến hàng loạt hệ lụy nguy hiểm về thể chất và tâm trí.

1. Tác hại khó lường của ô nhiễm tiếng ồn đối với hệ thần kinh

Ô nhiễm tiếng ồn đô thị tàn phá giấc ngủ và hệ thần kinh - Ảnh 1.

Ô nhiễm tiếng ồn gây khó chịu, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và sinh hoạt.

Hệ thần kinh con người được ví như một bộ máy tinh vi, cần môi trường tĩnh lặng để phục hồi. Tuy nhiên, khi phải tiếp xúc thường xuyên với ô nhiễm tiếng ồn, bộ não luôn trong trạng thái “báo động đỏ”. Sự quá tải âm thanh liên tục kích thích hệ thống thần kinh giao cảm sản sinh các hormone gây căng thẳng như cortisol và adrenaline.

Khi các hormone này duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chúng sẽ gây ra những rối loạn tâm thần như lo âu, trầm cảm, và suy giảm khả năng tập trung. Những người sống trong môi trường ồn ào thường xuyên dễ mắc phải các cơn đau đầu kinh niên, chóng mặt và giảm sút trí nhớ. 

Đáng chú ý, các nghiên cứu y khoa gần đây chỉ ra rằng tiếng ồn đô thị còn là yếu tố thúc đẩy suy giảm nhận thức ở người cao tuổi, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về sa sút trí tuệ nếu không được kiểm soát kịp thời.

2. Ô nhiễm tiếng ồn và những hệ lụy với chất lượng giấc ngủ

Ô nhiễm tiếng ồn đô thị tàn phá giấc ngủ và hệ thần kinh - Ảnh 2.

Giấc ngủ được cho là liều thuốc tự nhiên để cơ thể chữa lành những tổn thương nhưng ô nhiễm tiếng ồn ảnh hưởng nghiêm trọng đến điều đó. Một giấc ngủ sâu đòi hỏi sự yên tĩnh tuyệt đối để não bộ chuyển đổi từ các giai đoạn ngủ nông sang ngủ sâu. Chỉ cần những âm thanh bất chợt như tiếng xe máy rú ga hoặc tiếng nhạc lớn cũng đủ làm gián đoạn chu trình này.

Việc bị đánh thức giữa đêm hoặc ngủ chập chờn do tiếng ồn gây ra hội chứng thiếu ngủ kéo dài. Điều này dẫn đến sự mất cân bằng trong trao đổi chất, làm suy yếu hệ miễn dịch và tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, huyết áp. Một người không ngủ đủ giấc do môi trường ồn ào sẽ luôn cảm thấy kiệt sức vào sáng hôm sau, hiệu suất làm việc giảm sút và tính khí trở nên cáu bẳn, khó kiểm soát hành vi.

3. Giải pháp đối phó với ô nhiễm tiếng ồn trong không gian sống

Đối mặt với thực trạng ô nhiễm tiếng ồn ngày càng trở nên nhức nhối, việc chủ động bảo vệ sự bình yên của riêng mình không còn là lựa chọn, mà đã trở thành giải pháp cấp bách để cân bằng tâm trí. Thay vì đợi chờ những thay đổi từ hạ tầng đô thị, có thể cải tạo ngôi nhà của mình thành một nơi tĩnh lặng bằng những tinh chỉnh tinh tế:

Thiết kế lại lớp vỏ bảo vệ bằng vật liệu cách âm: Hãy biến không gian sống trở nên tách biệt hơn bằng việc lắp đặt hệ cửa kính cách âm hai lớp, vốn được xem là “chốt chặn” hiệu quả chỉ có đối với âm thanh đô thị. Bên cạnh đó, bạn có thể mềm hóa các vách tường bằng rèm cửa chất liệu dày dặn, thảm trải sàn hoặc các tấm ốp trang trí chuyên dụng. Những vật liệu này không chỉ giúp giảm thiểu sự truyền dẫn âm thanh từ bên ngoài, mà còn tạo ra sự ấm cúng, sang trọng cho căn phòng.

Làm ‘bức tường” xanh: Những tán lá xanh mướt nơi ban công hay góc cửa sổ không chỉ thanh lọc bầu không khí mà còn đóng vai trò như một bộ lọc âm tự nhiên vô cùng hiệu quả. Cây cối với tán lá rộng sẽ tán xạ, làm dịu những sóng âm gắt gỏng từ đường phố, trả lại cho bạn không gian dịu mát và bình yên. Đó là một cách hòa mình vào thiên nhiên, nơi mỗi nhành cây đều góp phần làm dịu đi sự ồn ào của nhịp sống vội vã.

Xoa dịu tâm trí bằng tiếng ồn trắng: Nếu những âm thanh lạ vẫn len lỏi được vào không gian riêng, đừng quá lo lắng. Việc sử dụng các thiết bị tạo tiếng ồn trắng như âm thanh của mưa rơi dịu nhẹ hay tiếng sóng biển rì rào sẽ tạo ra một lớp đệm âm thanh êm ái. Chính những giai điệu này giúp não bộ dễ dàng đi vào trạng thái ổn định, giảm bớt sự phản ứng tiêu cực trước những tiếng động khó chịu, từ đó dẫn lối bạn đến một giấc ngủ sâu và chất lượng hơn.

Lan tỏa lối sống văn minh: Ngoài những giải pháp tại gia, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng là chìa khóa then chốt. Mỗi hành động nhỏ, như giảm âm lượng loa đài sau 22 giờ hay đi lại nhẹ nhàng, đều góp phần xây dựng văn hóa đô thị tử tế. Hãy cùng nhau hướng tới một cộng đồng nơi sự phát triển không đi đôi với tiếng ồn, để mỗi mái nhà thực sự trở thành nơi nương náu an yên, nuôi dưỡng sức khỏe thể chất và tinh thần bền vững.

Nguồn: suckhoedoisong.vn







Bản quyền thuộc về Bệnh Viện Thẩm Mỹ Ngô Mộng Hùng. Mọi hành vi sao chép hoặc sử dụng thương hiệu khi chưa có sự đồng ý đều là trái pháp luật.

HOTLINE: 093 3001300