Làm sao để giảm chỉ số đường huyết và kiểm soát bệnh tiểu đường? Đây cũng là một trong những câu hỏi về sức khỏe được tìm kiếm trên Google năm 2025.

Đái tháo đường luôn đứng đầu danh sách các vấn đề sức khỏe được tìm kiếm nhiều chỉ có trong năm.

Theo Times of India, người dùng thường hỏi các câu như: “Làm thế nào để hạ chỉ số A1C?”, “Đường huyết bao nhiêu là an toàn?” hay “Tiền tiểu đường có thể chữa khỏi không?” để tìm kiếm thông tin với mong muốn ngăn ngừa hoặc làm chậm các biến chứng nguy hiểm.

Cách làm giảm chỉ số đường huyết

Các số liệu và thống kê về bệnh đái tháo đường cho thấy gánh nặng bệnh đang ngày càng gia tăng trên toàn cầu. Dự báo riêng tại Việt Nam, IDF báo cáo số người trưởng thành (20-79 tuổi) mắc đái tháo đường năm 2024 là khoảng 2,5 triệu người. Dự tính tới năm 2050 sẽ lên khoảng 2,7 triệu người.

Theo các chuyên gia, đái tháo đường là tình trạng tăng đường huyết mạn tính do rối loạn bài tiết insulin, hoặc do giảm tác dụng chuyển hóa của insulin, cũng có thể do sự phối hợp của cả hai yếu tố trên. Nếu không kiểm soát chỉ số đường huyết tốt sẽ sớm gây ra nhiều biến chứng ở các cơ quan như tim, mắt, não, thận…

Chia sẻ về kiểm soát chỉ số đường huyết, ThS Phan Kim Dung, Trưởng khoa dinh dưỡng và tiết chế Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, cho hay chế độ ăn giữ vai trò rất quan trọng, bên cạnh đó, việc tăng cường hoạt động thể lực cũng rất cần thiết.

Theo bác sĩ Dung, nguyên tắc chế độ ăn cần cung cấp chất dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ cả về số lượng và chất lượng. Cần ổn định lượng tinh bột ở mỗi bữa ăn, phù hợp với hoạt động hằng ngày và lượng thuốc đang uống. Duy trì được hoạt động thể lực bình thường hằng ngày. Duy trì cân nặng phù hợp.

“Nên nhận biết những thực phẩm giàu chất bột đường, linh động trong việc lựa chọn thực phẩm cùng nhóm và có chỉ số đường huyết thấp để thay đổi thực đơn phù hợp khẩu vị không làm tăng đường máu nhiều sau ăn. Không làm hạ đường máu lúc xa bữa ăn. Không làm tăng thêm các yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, suy thận”, BS Dung cho hay.

Theo chuyên gia dinh dưỡng này, để giảm chỉ số đường huyết nên chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết (Glycemic index – GI) thấp có thể giúp ổn định đường huyết, kiểm soát bệnh tốt hơn và làm chậm các nguy cơ biến chứng.

Chỉ số đường huyết (GI) xác định một loại thức ăn khi vào cơ thể sẽ gây tăng đường huyết ít hay nhiều, được chia thành 3 nhóm gồm: thực phẩm chứa chỉ số GI thấp 55, trung bình 56-69, cao từ 70 trở lên.

Nhóm tinh bột nên sử dụng các loại gạo xay xát dối, gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên cám kết hợp hoặc thay thế cho gạo trắng, bún phở, bánh mì trắng nếu muốn giảm chỉ số đường huyết. Tăng cường đạm thực vật như ăn nhiều các loại đậu (đậu lăng, đậu xanh, đậu Hà Lan), các sản phẩm từ đậu (sữa đậu nành, đậu phụ…), hạt bí đỏ. Lựa chọn các thực phẩm giàu đạm nguồn gốc động vật ít béo như thịt heo/bò nạc, tôm, cua, cá, thịt gia cầm như gà, vịt bỏ da...

Sử dụng dầu thực vật trong chế biến món ăn: dầu đậu nành, dầu vừng (mè), dầu ôliu, dầu hạnh nhân, dầu óc chó… Ăn đa dạng các loại rau củ chứa nhiều chất xơ và vitamin C, có hàm lượng nitrat cao như đậu côve, xà lách, súp lơ, su hào, rau dền, cần tây, rau cải, cà chua… (khoảng 400 – 500gr rau/ngày). Sử dụng các loại quả có hàm lượng đường ít, trung bình như thanh long, bưởi, ổi, cam, đu đủ, bơ, lê, mận, dâu tây…

Người bệnh cần tránh những món ăn hầm nhừ, xay nhuyễn, chiên rán… Các món ăn trên có thể làm tăng lượng đường trong máu rất nhanh. Không nên dùng quá nhiều muối cũng như thực phẩm chế biến sẵn.

Bí quyết kiểm soát lâu dài

Để kiểm soát bệnh đái tháo đường, theo các chuyên gia, trước tiên người bệnh cần được phát hiện sớm và tuân thủ điều trị của bác sĩ. TS.BS Nguyễn Quang Bảy – Trưởng khoa nội tiết và đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai – cho hay bệnh đái tháo đường có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị, kiểm soát tốt. Thực tế, theo các nghiên cứu, có tới 55% số bệnh nhân đái tháo đường ở Việt Nam đã có biến chứng ngay từ khi phát hiện ra bệnh.

Bác sĩ Bảy cho hay các biến chứng đái tháo đường chia ra làm 2 loại chính là biến chứng mạch máu lớn và biến chứng mạch máu nhỏ. Các biến chứng mạch máu nhỏ được coi là các biến chứng đặc hiệu với bệnh đái tháo đường, có liên quan mật thiết đến tình trạng kiểm soát đường huyết. Đó là bệnh võng mạc đái tháo đường, nguyên nhân uy tín gây ra mù lòa và tổn thương các mạch máu ở cầu thận, nguyên nhân uy tín gây ra suy thận khiến bệnh nhận phải lọc máu.

Ở Việt Nam, 1/3 số bệnh nhân bệnh thận mạn giai đoạn cuối phải lọc máu là do đái tháo đường. Tổn thương các dây thần kinh và đáng sợ chỉ có là nguyên nhân gây loét bàn chân dẫn đến phải cắt bàn chân…

Tuy nhiên, biến chứng mạch máu lớn mới là biến chứng nguy hiểm chỉ có vì gây tử vong nhiều. Có 3 nhóm biến chứng mạch máu lớn được người ta nhắc đến là biến chứng mạch vành gây nhồi máu cơ tim; biến chứng mạch máu não mạch cảnh gây đột quỵ và tắc mạch máu chi dưới, loét bàn chân, cắt cụt chân.

Để kiểm soát bệnh đái tháo đường, ngoài việc duy trì chế độ dinh dưỡng, lối sống theo khuyến cáo của bác sĩ, mỗi 6 – 12 tháng, bệnh nhân đái tháo đường phải đi tầm soát tất cả các biến chứng.

“Nếu chưa đến thời điểm đi khám nhưng nhận thấy có các dấu hiệu bất thường như mờ mắt, phù, đau ngực hay tê bì chân tay thì người bệnh phải đi khám bác sĩ chuyên khoa ngay. Nếu đợi đến khi có các triệu chứng nặng thì biến chứng thường đã rất muộn”, bác sĩ Bảy nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, người bệnh tuyệt đối không bỏ thuốc khi thấy đường huyết, huyết áp về bình thường, bởi có kết quả đó là do thuốc. Tuân thủ chế độ ăn, lối sống bao gồm tập luyện thể dục, không ăn quá no, quá nhiều, quá ít hoặc ăn kiêng quá mức.

Phát hiện sớm rối loạn chuyển hóa glucid

Chỉ số đường huyết của các nhóm thực phẩm – Ảnh nguồn: Harvard

ThS Phan Kim Dung khuyến cáo thêm việc xét nghiệm đường huyết định kỳ là hết sức cần thiết nhằm phát hiện rối loạn chuyển hóa glucid, tiền tiểu đường, đái tháo đường.

Không chỉ người bệnh tiểu đường mà bất kỳ ai cũng nên xét nghiệm đường huyết định kỳ để kịp thời điều trị hoặc điều chỉnh chế độ ăn uống, tập luyện khi chỉ số đường huyết có vấn đề bất thường. Lưu ý khi xét nghiệm đường huyết cần phải nhịn ăn tuyệt đối ít chỉ có 6-8 tiếng trước khi lấy máu xét nghiệm.

Nguồn: Tuoitre.vn

Thời gian gần đây, quan điểm “gội đầu buổi sáng có thể rút ngắn tuổi thọ” lan truyền trên mạng xã hội đã khiến nhiều người lo lắng vì nguy cơ đe dọa sức khỏe.

Không ít người duy trì thói quen gội đầu vào buổi sáng nhằm tạo cảm giác tỉnh táo, sạch sẽ trước khi bắt đầu ngày mới. Song, nhiều thông tin chưa được kiểm chứng về mối nguy hại của thói quen này như gây đột quỵ, rút ngắn tuổi thọ, hao tổn dương khí… lại được nhiều người lan truyền rộng khắp. 

Từ đó, bác sĩ Chu Thị Dung, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3 cho biết, đây là một nhận định cần được phân tích một cách khoa học, tránh hiểu sai, suy diễn hoặc thổi phồng nguy cơ.

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH

Không gây tổn thương não hay giảm tuổi thọ 

Bác sĩ Dung cho hay, theo y học hiện đại, buổi sáng sớm là giai đoạn cơ thể chuyển tiếp từ trạng thái “nghỉ ngơi” sang “hoạt động”, nhiệt độ trung tâm còn thấp, trương lực mạch máu và hệ thần kinh thực vật đang trong quá trình điều chỉnh theo nhịp sinh học ngày – đêm. Nhiều nghiên cứu sinh lý học cũng cho thấy, vào buổi sáng, huyết áp và nhịp tim có xu hướng tăng dần, hiện tượng này được gọi là “morning surge” – tăng huyết áp vào buổi sáng.

Việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh hoặc môi trường gió lùa có thể gây co mạch ngoại vi vùng da đầu và cổ, từ đó tạo cảm giác khó chịu, choáng váng hoặc đau đầu thoáng qua ở một số người có cơ địa nhạy cảm.

Các tổ chức y khoa lớn như Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) cũng ghi nhận rằng sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ và trương lực mạch có thể ảnh hưởng rõ rệt hơn ở người cao tuổi hoặc người có bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn tuần hoàn não. Tuy nhiên, những phản ứng này chủ yếu mang tính sinh lý tạm thời, không đồng nghĩa với tổn thương não hay làm giảm tuổi thọ như một số cách diễn giải thiếu kiểm soát trên mạng xã hội.

Còn dưới góc nhìn y học cổ truyền, buổi sáng dương khí chưa sung mãn, vệ khí còn yếu, vùng đầu – nơi tập trung nhiều kinh dương – dễ bị phong hàn xâm nhập nếu để tóc ướt gặp gió lạnh; có thể gây nặng đầu, đau đầu, cứng cổ vai gáy hoặc mệt mỏi, chỉ có là ở người thể trạng suy yếu.

“Dù vậy, gội đầu buổi sáng không gây hại như nhau với tất cả mọi người. Nguy cơ thường rõ hơn ở người trung niên, cao tuổi hoặc có tiền sử tăng huyết áp, xơ vữa mạch, rối loạn tiền đình, tuần hoàn não hay thoái hóa cột sống cổ. Một số ít trường hợp có thể xuất hiện chóng mặt hoặc thiếu máu não thoáng qua, nhưng đây là tình huống cá biệt, không phải quy luật chung”, bác sĩ Dung nhấn mạnh.

Ảnh: AI

Thời điểm và cách gội đầu tốt cho sức khỏe

Về thời điểm gội đầu trong ngày, theo bác sĩ Dung, cả y học hiện đại và y học cổ truyền đều cho rằng buổi chiều hoặc đầu buổi tối là khoảng thời gian tương đối thuận lợi.

Lúc này, thân nhiệt đã ổn định, tuần hoàn máu ngoại vi tốt hơn, cơ thể thích nghi tốt với sự thay đổi nhiệt độ. Việc gội đầu vào thời điểm này giúp làm sạch da đầu, thư giãn hệ thần kinh và ít gây xáo trộn sinh lý hơn so với sáng sớm hoặc đêm khuya.

Bên cạnh thời điểm, cách gội đầu đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe. Nước gội nên ở mức ấm vừa, tránh nước lạnh, đặc biệt ở người lớn tuổi. Khi gội cần giữ tư thế đầu cổ tự nhiên, tránh cúi gập hoặc ngửa cổ quá lâu. Sau khi gội, tóc và da đầu cần được lau khô ngay, hạn chế để đầu ướt tiếp xúc trực tiếp với gió, quạt hoặc máy lạnh. Không nên gội đầu khi cơ thể đang mệt, đói, vừa thức dậy hoặc ngay sau khi vận động mạnh.

“Từ góc độ chuyên môn, có thể khẳng định rằng gội đầu buổi sáng không phải là hành vi rút ngắn tuổi thọ như một số cách nói cường điệu. Tuy nhiên, đây là thói quen cần được điều chỉnh phù hợp với độ tuổi, thể trạng và cách thực hiện. Hiểu đúng bản chất sinh lý của cơ thể và thực hành đúng cách mới là yếu tố quyết định giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài, thay vì lo ngại những khẳng định mang tính tuyệt đối và thiếu cơ sở khoa học”, bác sĩ Dung kết luận.

Nguồn: thanhnien.vn

SKĐS – Nhiều người thường xuyên cảm thấy mắt mệt mỏi, khó chịu, đặc biệt khi xem tivi, sử dụng  điện thoại hoặc đọc sách trong thời gian dài, từ đó không khỏi lo lắng về tình trạng sức khỏe đôi mắt. Vậy mỏi mắt, khó chịu là biểu hiện của những bệnh lý nào?

1. Nguyên nhân gây tình trạng mỏi mắt

Mỏi mắt chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài, thường kèm theo cảm giác khô, cộm và khó chịu ở mắt. Bên cạnh đó, những thói quen sinh hoạt không hợp lý cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.

– Do đục thủy tinh thể

Mỏi mắt kèm theo các triệu chứng như nhìn mờ, thấy chấm đen hoặc lóa sáng có thể là dấu hiệu của bệnh đục thủy tinh thể. Bệnh xảy ra khi thủy tinh thể bị mờ đục do tác động của các yếu tố bên trong cơ thể và môi trường bên ngoài.

Sự biến tính của cấu trúc protein khiến thủy tinh thể mất dần độ mềm dẻo và khả năng điều tiết linh hoạt. Ở giai đoạn sớm, bệnh ít có triệu chứng rõ ràng và thường chỉ được phát hiện khi khám chuyên khoa mắt. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể gặp tình trạng nhìn màu không chuẩn, xuất hiện bóng mờ, chấm đen, vệt sáng và lóa mắt khi gặp ánh sáng mạnh.

– Do khô mắt

Mỏi mắt kèm theo cảm giác khô rát là dấu hiệu điển hình của hội chứng khô mắt. Tình trạng này có thể do nhiều yếu tố môi trường như làm việc trong phòng điều hòa, thời tiết nóng bức hoặc không khí ô nhiễm.

Tia cực tím từ ánh nắng mặt trời và các hóa chất độc hại trong không khí cũng làm gia tăng tình trạng khô mắt, từ đó làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực. Tuổi tác là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tình trạng này. Khi lớn tuổi, lượng nước mắt và khả năng duy trì độ ẩm của phim nước mắt suy giảm. Đặc biệt, phụ nữ sau mãn kinh thường dễ bị khô mắt do thay đổi nội tiết tố.

Việc lạm dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài khiến tần suất chớp mắt giảm, làm tăng nguy cơ khô và mỏi mắt.

– Hội chứng thị giác màn hình

Mỏi mắt kèm theo khó tập trung, đau đầu là biểu hiện thường gặp của hội chứng thị giác màn hình. Nguyên nhân chủ yếu do tác động của ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị như máy tính, máy tính bảng, điện thoại và tivi.

Ngoài ra, ánh sáng từ đèn LED và đèn huỳnh quang cũng góp phần gây mỏi mắt¹. Ánh sáng xanh có thể tác động trực tiếp lên võng mạc, làm tổn thương tế bào thị giác và dẫn đến chết tế bào võng mạc. Việc tiếp xúc lâu dài với ánh sáng xanh có thể gây rối loạn điều tiết, suy giảm thị lực và làm tăng nguy cơ mù lòa. Vì vậy, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử và áp dụng các biện pháp bảo vệ mắt là điều hết sức cần thiết.

– Thoái hóa điểm vàng

Mỏi mắt kèm theo hiện tượng nhìn méo hình, song thị là triệu chứng đặc trưng của thoái hóa điểm vàng. Trong cuộc sống hiện đại, ánh sáng xanh từ các thiết bị điện tử và nguồn sáng nhân tạo là tác nhân chính thúc đẩy bệnh lý này.

Ánh sáng xanh tác động vào võng mạc, gây tổn thương và làm chết các tế bào thị giác. Quá trình này diễn ra âm thầm nhưng liên tục, khiến mắt dần suy yếu và dẫn đến thoái hóa hoàng điểm. Triệu chứng điển hình là nhìn hình biến dạng, méo mó, kèm theo mờ vùng trung tâm, xuất hiện ám điểm và rối loạn thị giác màu.

Một số nguyên nhân khác

Việc lạm dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài khiến tần suất chớp mắt giảm, làm tăng nguy cơ khô và mỏi mắt. Nhìn màn hình ở khoảng cách quá gần, ánh sáng chói hoặc phản chiếu mạnh cũng khiến mắt nhanh mệt.

Ngoài ra, mất cân bằng cơ mắt hoặc các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị không được điều chỉnh đúng cách có thể gây mỏi mắt kéo dài. Những yếu tố khác như ngồi sai tư thế, đọc sách liên tục không cho mắt nghỉ ngơi, lái xe đường dài hoặc làm việc đòi hỏi tập trung thị giác cao cũng góp phần gây mỏi mắt.

2. Điều trị mỏi mắt như thế nào?

Khi xuất hiện tình trạng mỏi mắt kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Tùy từng nguyên nhân, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp xử trí phù hợp.

Với hội chứng khô mắt, có thể sử dụng nước mắt nhân tạo để bổ sung độ ẩm và giảm triệu chứng khó chịu. Bên cạnh đó, việc bổ sung các vitamin và khoáng chất như vitamin A, C, E, nhóm B và kẽm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và cải thiện sức khỏe đôi mắt nhờ khả năng chống oxy hóa và giảm mỏi mắt.

Trong trường hợp mỏi mắt do bệnh lý, việc điều trị sẽ tập trung vào nguyên nhân gây bệnh. Chẩn đoán và can thiệp sớm giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

3. Phòng ngừa mỏi mắt

Mỏi mắt là vấn đề thường gặp nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt. Không nên dụi mắt vì có thể gây trầy xước giác mạc, dẫn đến viêm nhiễm. Khi ra ngoài, cần đeo kính bảo vệ để hạn chế tác động của bụi bẩn và tia UV.

Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính, máy tính bảng và xem tivi trong thời gian dài giúp giảm ảnh hưởng của ánh sáng xanh lên mắt. Điều chỉnh ánh sáng phù hợp khi đọc sách hoặc xem tivi, tránh quá sáng hoặc quá tối.

Áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ sau 20 phút làm việc, cho mắt nghỉ 20 giây và nhìn vào vật ở khoảng cách 20 feet (khoảng 6m). Nháy mắt thường xuyên và đầy đủ giúp giữ ẩm cho mắt, ngăn ngừa khô mắt – nguyên nhân chính gây mỏi mắt.

Ngoài ra, cần duy trì tư thế ngồi đúng, mắt cách màn hình 50–60cm, tâm màn hình thấp hơn mắt khoảng 10–20cm để giảm căng thẳng cho mắt khi làm việc lâu dài.

Nguồn: suckhoedoisong.vn

Trứng lòng đào giữ dưỡng chất nhưng dễ nhiễm khuẩn, còn nấu chín kỹ giúp hấp thụ protein tốt hơn, đảm bảo an toàn cho trẻ nhỏ, người già và phụ nữ đang mang thai.

Trứng gà tốt cho sức khỏe. Ảnh: Pexels

Nhiều người lầm tưởng rằng việc bàn tay, bàn chân to ra hay khuôn mặt thay đổi theo thời gian chỉ là dấu hiệu của sựa lão hóa hoặc tăng cân. Tuy nhiên đó có thể là biểu hiện của bệnh to đầu chi, một bệnh lý nội tiết nguy hiểm.

Al có thể tính toán rất nhanh, nhưng nó không chịu trách nhiệm cho hậu quả của những quyết định ấy.

Ông T., 53 tuổi, một bệnh nhân tim mạch ở TP.Hà Nội, đã trải qua can thiệp đặt stent mạch vành do nhồi máu cơ tim hơn một năm và có kèm rung nhĩ. Ông được bác sĩ kê thuốc chống đông đường uống, loại thuốc có vai trò sống còn trong việc ngăn hình thành cục máu đông gây tắc mạch.

ẢNH: Tư liệu

Tuy nhiên, gần đây ông bắt đầu thấy lo lắng vì sợ thuốc “làm loãng máu quá mức”. Ông tìm đến một trợ lý ảo (chatbot) trí tuệ nhân tạo (AI) để hỏi. Chỉ sau vài câu trao đổi, chatbot gợi ý rằng trong một số trường hợp có thể dùng thuốc kháng tiểu cầu thay thế. Tin rằng đây là lời khuyên “khoa học”, ông tự ý đổi thuốc. Không lâu sau, ông bị đột quỵ não do cục máu đông. Rất may, đó là thể nhẹ và ông hồi phục được sau điều trị. Nhưng trường hợp của ông là lời cảnh tỉnh: Trong tim mạch, một quyết định sai dù rất nhỏ cũng có thể đổi bằng cái giá rất đắt về sức khỏe, thậm chí cả tính mạng.

Câu chuyện của bệnh nhân T. không phải là cá biệt trong thời đại AI. Khi các chatbot trở nên phổ biến, nhiều người bắt đầu coi chúng như “bác sĩ trực tuyến”, sẵn sàng hỏi về đau ngực, nhịp tim, thuốc huyết áp hay thuốc chống đông…

Hiệp hội Tim mạch Mỹ khẳng định phần lớn các công cụ AI hiện nay chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để sử dụng rộng rãi trong điều trị, đặc biệt khi nói đến những quyết định sống còn của từng cá nhân. AI có thể tính toán rất nhanh, nhưng nó không chịu trách nhiệm cho hậu quả của những quyết định ấy.

Về phía thầy thuốc, AI đang trở thành một trợ thủ ngày càng mạnh. Nhưng ngoài kiến thức và dữ liệu, nghề y còn có một yếu tố mà máy móc không thể có: Đó là sự “cảm nhận” hay “linh cảm nghề nghiệp”.

Về phía thầy thuốc, AI đang trở thành một trợ thủ ngày càng mạnh. Nhưng ngoài kiến thức và dữ liệu, nghề y còn có một yếu tố mà máy móc không thể có: Đó là sự “cảm nhận” hay “linh cảm nghề nghiệp”.

Sau hàng nghìn ca bệnh, bác sĩ có thể nhìn sắc mặt, nghe giọng nói, cảm nhận sự lo lắng hay mệt mỏi của bệnh nhân để nghi ngờ một biến cố đang đến, ngay cả khi các con số còn trong giới hạn bình thường. Chính sự kết hợp giữa khoa học, kinh nghiệm và trực giác đó đã cứu sống vô số người bệnh, và đó là thứ mà thuật toán không thể thay thế.

Nhìn về tương lai, trong 5 – 10 năm tới, AI sẽ âm thầm hiện diện trong hầu hết các bước của chăm sóc tim mạch, từ máy đo huyết áp ở nhà đến phòng siêu âm và hồ sơ bệnh án điện tử. Người bệnh sẽ được theo dõi tốt hơn, bác sĩ có nhiều thông tin hơn để đưa ra quyết định chính xác.

Nhưng trái tim con người không chỉ là những con số. Nó gắn với nỗi sợ, hy vọng và hoàn cảnh sống của từng cá nhân. AI có thể phân tích dữ liệu, nhưng chỉ con người mới có thể thấu hiểu và chịu trách nhiệm. Khi biết đặt công nghệ vào đúng vị trí đó, trí tuệ nhân tạo mới thực sự trở thành đồng minh của trái tim, chứ không phải là một ảo tưởng nguy hiểm.

5 nguyên tắc “an toàn cho tim mạch” khi dùng AI

1. Dùng để hiểu khái niệm, không dùng để tự chẩn đoán/đổi thuốc.

2. Khi hỏi chatbot AI, hãy cung cấp thông tin tối thiểu cần thiết (tuổi, giới, bệnh nền, thuốc, chỉ số huyết áp/đường máu…); tránh đưa dữ liệu định danh nhạy cảm (CMND/CCCD, số hồ sơ, địa chỉ cụ thể…).

3. Luôn yêu cầu AI nêu mức độ chắc chắn và khuyến nghị khi nào cần đi khám/cấp cứu.

4. Nếu AI gợi ý điều trị, hãy coi đó là “gợi ý để hỏi lại bác sĩ”, không phải y lệnh.

5. Dấu hiệu báo động đỏ cần đi cấp cứu ngay, không chờ hỏi AI: đau ngực bóp nghẹt lan tay/hàm, khó thở tăng nhanh, ngất, yếu liệt/nói khó, hồi hộp kèm choáng, SpO₂ giảm, huyết áp quá cao kèm triệu chứng.

Nguồn: thanhnien.vn

Những thông tin về ung thư xuất hiện sau tiêm vaccine Covid-19 mRNA đang được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, gây nhiều hoang mang và tranh luận.

Gần đây, mạng xã hội liên tục lan truyền các thông tin dẫn lại từ Oncotarget, trong đó đề cập đến một phân tích tổng hợp các báo cáo ca lâm sàng sau tiêm vaccine Covid-19 mRNA, ghi nhận 333 trường hợp ung thư mới được chẩn đoán hoặc có diễn tiến nặng hơn tại 27 quốc gia.

Những con số này nhanh chóng thu hút sự chú ý và được chia sẻ rộng rãi, kéo theo nhiều suy diễn về mối liên hệ giữa vaccine và ung thư.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, các thông tin lan truyền chủ yếu tác động vào cảm xúc người đọc, trong khi nền tảng bằng chứng khoa học để khẳng định vaccine của Pfizer và Moderna gây ung thư hiện vẫn rất mỏng.

“Nói chung, kiểu tin này dễ khiến người đọc tin và bị thuyết phục vì cảm xúc, nhưng xét về khoa học thì bằng chứng quá mong manh”, bác sĩ Tuấn nhận định.

Thông tin vaccine Covid-19 gây ung thư đang lan truyền trên mạng xã hội. Ảnh: Reuters.

“333 ca ung thư sau tiêm” không chứng minh quan hệ nhân quả

Theo bác sĩ Tuấn, đây thực chất là một bài tổng quan (review), trong đó tác giả tập hợp các ca lâm sàng đơn lẻ (case report) và một số quan sát rải rác.

“Case report hay case series chỉ cho thấy một sự kiện xảy ra sau một sự kiện khác, chứ không thể chứng minh vaccine là nguyên nhân gây ung thư”, bác sĩ Tuấn phân tích.

Ngoài ra, các tổng hợp kiểu “333 ca” thường thiếu những yếu tố quan trọng như mẫu số (tổng số người đã tiêm), nhóm chứng hay ước tính nguy cơ so với tỷ lệ ung thư nền trong cộng đồng. Trong bối cảnh hàng tỷ liều vaccine đã được sử dụng trên toàn cầu, việc có người phát hiện ung thư vài ngày hoặc vài tuần sau tiêm là điều có thể xảy ra do ung thư vẫn xuất hiện hàng ngày trong dân số.

“Muốn kết luận vaccine gây ung thư phải có các nghiên cứu đoàn hệ lớn, thiết kế tốt, theo dõi dài hạn, có điều chỉnh yếu tố nhiễu và cho kết quả chỉ có quán. Một chùm ca bệnh không thể dùng để kết luận nhân quả”, bác sĩ nhấn mạnh.

Đáng chú ý, một số bài viết lan truyền cho rằng các khối u hoặc lymphoma xuất hiện ở vùng nách, cánh tay cùng bên tiêm vaccine mRNA là bằng chứng gây ung thư. Tuy nhiên, theo bác sĩ Tuấn, hiện tượng hạch phản ứng vùng nách sau tiêm vaccine mRNA đã được ghi nhận rộng rãi.

“Hạch phản ứng có thể khiến bệnh nhân đi khám, làm siêu âm hoặc PET-CT và từ đó phát hiện tình cờ một tổn thương đã tồn tại trước đó”, ông nói.

Theo bác sĩ Tuấn, muốn kết luận vaccine gây ung thư phải có các nghiên cứu đoàn hệ lớn, thiết kế tốt, theo dõi dài hạn. Ảnh: Reuters.

Ngoài ra, trong một số trường hợp hiếm, lymphoma có thể bùng phát sau kích thích miễn dịch như nhiễm virus, tiêm vaccine hoặc dùng thuốc sinh học, đặc biệt ở người đã có bệnh nền hoặc tiền ung thư. Tuy nhiên, để kết luận vaccine là nguyên nhân, cần bằng chứng dịch tễ học và cơ chế sinh học rõ ràng hơn.

Liên quan đến các lo ngại khác, bác sĩ Tuấn cho biết viêm cơ tim và viêm màng tim sau tiêm vaccine mRNA là tác dụng phụ hiếm nhưng đã được ghi nhận, chủ yếu ở nam giới trẻ sau liều thứ hai. CDC cũng đã công bố có mối liên quan nhân quả.

“Tuy nhiên, tác dụng phụ hiếm gặp không đồng nghĩa vaccine gây hại tim mạch tràn lan, càng không thể suy ra gây ung thư”, ông nói.

Về vô sinh, các nghiên cứu trên IVF và các tổng quan gần đây cho thấy vaccine Covid-19 mRNA không ảnh hưởng đáng kể đến kết cục điều trị. Với bệnh tự miễn, hiện chỉ ghi nhận các ca rải rác, chưa đủ dữ liệu để kết luận vaccine gây bùng phát bệnh trên quy mô dân số.

Giới chuyên môn đồng loạt bác bỏ

Một nghiên cứu tại Hàn Quốc đã gây chú ý khi sử dụng dữ liệu hồ sơ bảo hiểm từ Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia Hàn Quốc, so sánh số ca ung thư mới được chẩn đoán trong vòng một năm sau tiêm và đưa ra kết luận vaccine Covid-19 có thể liên quan đến sự gia tăng nguy cơ của 6 loại ung thư.

Tuy nhiên, khi được xem xét lại, nhiều chuyên gia chỉ ra các hạn chế về thời gian theo dõi, kiểm soát yếu tố nguy cơ và khả năng sai lệch dữ liệu, cho thấy kết quả không đủ cơ sở để kết luận.

Bên cạnh đó, một tuyên bố mang tính suy đoán của một bác sĩ tại diễn đàn chính trị ở Anh, cho rằng vaccine Covid-19 có thể liên quan đến các chẩn đoán ung thư trong Hoàng gia Anh, cũng nhanh chóng bị các cơ quan y tế và giới chuyên môn bác bỏ do không kèm theo bằng chứng khoa học.

Nhiều giả thuyết xoay quanh vaccine Covid-19.

Theo Global Vaccine Data Network, trong giai đoạn hậu đại dịch Covid-19, thuật ngữ “Turbo Cancer” (ung thư siêu tốc) bắt đầu xuất hiện. Khái niệm này được dùng để mô tả giả thuyết cho rằng vaccine mRNA kích hoạt một làn sóng ung thư tiến triển nhanh và ác tính. Tuy nhiên, khi được xem xét dưới góc độ y học hiện đại và các dữ liệu dịch tễ học đang có, giả thuyết này chưa nhận được sự ủng hộ từ giới khoa học.

Lập luận phổ biến đầu tiên cho rằng mRNA trong vaccine có thể làm suy giảm khả năng sửa chữa DNA của tế bào. Trên thực tế, điều này không thể xảy ra về mặt sinh học. mRNA từ vaccine chỉ hoạt động trong bào tương và không thể đi vào nhân tế bào – nơi lưu trữ DNA. Khi không tiếp cận được DNA, mRNA cũng không có khả năng can thiệp vào các cơ chế sửa chữa hay làm biến đổi vật liệu di truyền của con người.

Một lập luận khác cho rằng protein gai được tạo ra sau tiêm vaccine có thể ức chế các gen bảo vệ chống ung thư, chẳng hạn BRCA. Tuy nhiên, cho đến nay, không có nghiên cứu thực nghiệm đáng tin cậy nào cho thấy vaccine mRNA gây rối loạn chức năng các gen ức chế khối u hoặc làm tăng nguy cơ ung thư. Protein gai chỉ được tạo ra trong thời gian ngắn, nhanh chóng bị hệ miễn dịch nhận diện và phân hủy, không đủ để gây ra những thay đổi sinh học lâu dài hay thúc đẩy quá trình sinh ung thư.

Trong quy trình sản xuất vaccine, nhiều bước tinh lọc và kiểm soát chất lượng được áp dụng nhằm cắt nhỏ và loại bỏ DNA khuôn. Ảnh: Shutterstock.

Những lo ngại cho rằng DNA tồn dư có thể chèn vào DNA người tiêm và gây ung thư cũng không được khoa học ủng hộ. Theo các phân tích kiểm chứng độc lập, vaccine Covid-19 của Pfizer/BioNTech và Moderna được sản xuất từ các khuôn DNA dùng để tổng hợp mRNA mã hóa protein gai của SARS-CoV-2.

Fact Check nhấn mạnh trong quy trình sản xuất, nhiều bước tinh lọc và kiểm soát chất lượng được áp dụng nhằm cắt nhỏ và loại bỏ DNA khuôn. Về mặt kỹ thuật, có thể còn sót lại một lượng DNA cực nhỏ trong sản phẩm cuối cùng, nhưng các nghiên cứu cho thấy lượng này không đáng kể và không mang ý nghĩa lâm sàng.

Theo các chuyên gia, để những DNA này gây ung thư, hàng loạt điều kiện hiếm gặp phải đồng thời xuất hiện: DNA phải xâm nhập vào tế bào, vượt qua các hàng rào bảo vệ để vào nhân, tích hợp chính xác vào DNA người tại một vị trí nhạy cảm, tránh được sự loại bỏ của hệ miễn dịch, rồi tiếp tục nhân lên theo cách dẫn đến ung thư.

Trong thực tế, vaccine mRNA được tiêm vào cơ, nơi các tế bào không phân chia nhanh, càng làm cho kịch bản này trở nên khó xảy ra. Ngay cả khi vật liệu di truyền lạ lọt vào tế bào, cơ thể vẫn có những cơ chế hiệu quả để nhận diện và loại bỏ chúng.

Nguồn: znews.vn