SKĐS – Sau kỳ nghỉ Tết, nhiều gia đình còn khay mứt Tết vẫn đầy ắp. Việc biến số mứt này thành nguyên liệu lành mạnh, kết hợp vào thực đơn hằng ngày sẽ giúp bạn không tăng cân và không phải bỏ đi.
Biến mứt Tết thành nguyên liệu thêm vào món ăn và nước uống
Mứt Tết thường là các loại trái cây được cô đặc với một lượng đường rất lớn, đôi khi chiếm tới 50% đến 60% trọng lượng sản phẩm. Nếu ăn mứt như một món ăn vặt, lượng đường này sẽ nhanh chóng đi vào máu. Điều này gây dư thừa năng lượng, khiến cơ thể tích tụ mỡ thừa ở vùng bụng mà còn gây ra hiện tượng glycation – quá trình đường phá hủy collagen, khiến làn da mất đi độ đàn hồi và nhanh lão hóa.
Vì vậy, thay vì nhâm nhi mứt cùng trà như những ngày Tết, chúng ta cần thay đổi cách chế biến để pha loãng lượng đường và tận dụng các giá trị dinh dưỡng còn lại của chúng. Một trong những cách hiệu quả chỉ có để giải quyết mứt Tết mà không lo tăng cân là đưa chúng vào các món ăn, thức uống.
Mứt gừng còn dư, hãy băm nhỏ và thêm vào bát cháo yến mạch nóng hổi. Vị cay nồng của gừng không chỉ làm ấm bụng, hỗ trợ tiêu hóa sau chuỗi ngày ăn đồ nếp mà còn giúp tăng cường trao đổi chất. Mứt sen có thể dùng thay thế cho các loại hạt để tạo độ bùi mà không cần thêm đường vào cháo.
Tận dụng mứt sen để nấu thành món chè dưỡng nhan.
Gừng thêm vào các loại trà như trà thảo mộc bao gồm các nguyên liệu: Kỷ tử + long nhãn + hoa cúc + mứt gừng + táo đỏ… Hoặc cho vài miếng mứt gừng ấm nước nóng, thêm một nhánh sả tươi và một lát chanh. Hơi nóng của nước sẽ làm tan lượng đường trong mứt, giải phóng tinh dầu gừng và sả giúp làm ấm cơ thể và hỗ trợ đốt cháy mỡ thừa. Đây là thức uống tuyệt vời để uống vào buổi sáng giúp khởi động hệ tiêu hóa.
Mứt sen có thể thêm vào món chè dưỡng nhan bao gồm táo đỏ, nấm tuyết, kỷ tử và mứt hạt sen. Nếu mứt sen còn nhiều, dùng để nấu canh củ sen hoặc hầm cùng ức gà. Vị ngọt nhẹ còn sót lại của mứt sen sẽ giúp món canh thêm đậm đà mà bạn không cần phải thêm hạt nêm hay đường tinh luyện vào món ăn.
Hoa quả sấy
Các loại quả sấy khô như chuối, mít, xoài, dứa… có thể cắt nhỏ và trộn cùng sữa chua Hy Lạp không đường. Sữa chua cung cấp protein và lợi khuẩn, khi kết hợp với mứt sẽ tạo ra vị ngọt tự nhiên vừa đủ, giúp bạn có một bữa sáng thanh nhẹ, giàu chất chống oxy hóa mà vẫn vô cùng ngon miệng.
Mứt vỏ bưởi
Thay vì uống nước ngọt hay nước trái cây đóng chai, hãy tận dụng mứt gừng và mứt vỏ bưởi để tự pha chế các loại trà thảo mộc có tác dụng hỗ trợ giảm cân.
Nước detox mứt vỏ bưởi: Mứt vỏ bưởi chứa nhiều tinh dầu và chất xơ. Có thể ngâm vài miếng mứt vỏ bưởi vào bình nước lọc cùng với vài lát dưa chuột và lá bạc hà. Nước sẽ có vị thanh mát, hương thơm dễ chịu, giúp uống được nhiều nước hơn mỗi ngày. Uống đủ nước là yếu tố cốt lõi để giữ cho làn da luôn căng mọng và hỗ trợ quá trình thải độc tự nhiên của cơ thể.
Mứt dứa, mứt xoài
Các loại mứt trái cây có vị chua ngọt có thể cắt nhỏ để rắc lên trên các món salad rau xanh. Vị ngọt chua của mứt sẽ thay thế cho các loại sốt salad béo ngậy thường chứa nhiều dầu và calo. Sự kết hợp này giúp bữa cơm gia đình đủ chất nhưng ít calo, rất phù hợp cho lộ trình lấy lại vóc dáng sau Tết.
Những lưu ý để giải quyết mứt Tết an toàn cho sức khỏe
Việc tận dụng mứt cũ cần đi kèm với các biện pháp bảo quản và liều lượng sử dụng hợp lý:
– Loại bỏ bớt đường dư thừa: Trước khi chế biến mứt thành các món ăn khác, bạn nên rửa nhanh qua nước ấm hoặc chần sơ để loại bỏ bớt lớp đường bám bên ngoài (mứt gừng, mứt hạt sen). Điều này giúp giảm đáng kể lượng calo nạp vào cơ thể.
– Bảo quản đúng cách: Mứt sau Tết rất dễ bị chảy nước hoặc nấm mốc do độ ẩm mùa xuân cao. Nên cho mứt vào lọ thủy tin kín, đặt trong ngăn tủ mát để kéo dài thời gian sử dụng. Tuyệt đối không sử dụng mứt đã có dấu hiệu đổi màu hoặc có mùi lạ để tránh ngộ độc thực phẩm.
Dưa muối được chế biến từ rau cải bẹ xanh từ lâu đã không chỉ đơn thuần là một món ăn giúp chống ngán, chỉ có là trong dịp lễ Tết. Khi chế biến đúng cách, quá trình lên men tự nhiên biến rau cải bẹ xanh thành nguồn cung cấp lợi khuẩn dồi dào, hỗ trợ hệ miễn dịch và cải thiện sức khỏe đường ruột một cách kinh ngạc.
Tuy nhiên, ranh giới giữa “bổ dưỡng” và “độc hại” của món ăn này lại nằm ở chính cách chúng ta muối và thưởng thức hàng ngày.
1. Dinh dưỡng có lợi của rau cải bẹ xanh và món dưa muối
Rau cải bẹ xanh sau khi thành dưa muối có nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Rau cải bẹ xanh (hay còn gọi là cải cay) chứa hàm lượng lớn các vitamin thiết yếu như vitamin A, C và K. Đặc biệt, hợp chất Glucosinolates trong cải xanh được khoa học chứng minh là có khả năng hỗ trợ ngăn ngừa tế bào ung thư, bảo vệ gan và chống viêm.
Khi chuyển sang dạng dưa muối, nhờ quá trình lên men tự nhiên bởi vi khuẩn lactic, các thành phần này không mất đi hoàn toàn. Ngược lại, quá trình này còn sản sinh ra các enzyme tiêu hóa và tăng cường khả năng hấp thụ các khoáng chất mà rau tươi đôi khi khó giải phóng hết.
2. Lợi ích bất ngờ của rau dưa cải muối đối với sức khỏe
2.1. Có lợi cho hệ tiêu hóa nhờ probiotics
Quá trình lên men chua tạo ra hàng tỷ vi khuẩn có lợi, điển hình là lactobacillus. Đây là loại lợi khuẩn tốt giúp:
Cân bằng hệ vi sinh đường ruột:Giảm thiểu sự phát triển của vi khuẩn gây hại.
Hỗ trợ tiêu hóa:Giúp giải quyết các vấn đề như đầy hơi, khó tiêu sau các bữa ăn nhiều đạm.
Tăng cường hấp thụ: Giúp cơ thể tận dụng tối đa dưỡng chất từ các thực phẩm ăn kèm.
2.2. Hỗ trợ giảm cân và chống ngấy
Dưa cải muối có hàm lượng calo rất thấp nhưng lại giàu chất xơ, giúp tạo cảm giác no giả, hạn chế nạp quá nhiều năng lượng. Vị chua nhẹ của acid lactic giúp trung hòa chất béo, kích thích cơ thể chuyển hóa mỡ thừa hiệu quả hơn.
2.3. Tăng cường hệ miễn dịch
Khoa học đã chứng minh khoảng 70 – 80% tế bào miễn dịch nằm ở đường ruột. Khi được cung cấp lợi khuẩn từ thực phẩm lên men như dưa cải, bạn đang trực tiếp xây dựng “hàng rào” bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh truyền nhiễm và viêm đường hô hấp.
3. Tại sao dưa cải muối lại “gây tranh cãi”?
Nhiều người e ngại ăn dưa muối vì sợ ung thư. Điều này chỉ đúng khi ăn dưa muối xổi (còn xanh, vị hăng) hoặc dưa bị khú.
Nguy cơ từ nitrit: Trong vài ngày đầu muối dưa, hàm lượng nitrit tăng cao. Khi vào dạ dày, nitrit kết hợp với các acid amin tạo thành nitrosamine – một tác nhân gây ung thư thực quản và dạ dày.
Giải pháp: Chỉ ăn dưa khi đã chín vàng đều, có mùi thơm chua tự nhiên. Lúc này, vi khuẩn lactic đã tiêu diệt phần lớn nitrit, đưa món ăn về mức an toàn.
4. Những nhóm người nên thận trọng với dưa muối
Mặc dù bổ sung lợi khuẩn nhưng do đặc thù nhiều muối và acid, dưa cải muối không dành cho tất cả mọi người:
Người tăng huyết áp và bệnh thận: Lượng muối cao gây tích nước, tăng áp lực lên mạch máu.
Người đau dạ dày: Acid lactic có thể gây kích ứng các vết loét dạ dày sẵn có.
Trẻ nhỏ và phụ nữ có thai: Hệ tiêu hóa nhạy cảm nên hạn chế để tránh nhiễm khuẩn nếu dưa không đảm bảo vệ sinh.
5. Cách ăn dưa muối an toàn
Dưa cải bẹ xanh muối là món ăn “lợi hay hại” phụ thuộc hoàn toàn vào cách chúng ta sử dụng. Để món ăn này thực sự là “bí kíp” hỗ trợ tiêu hóa, chỉ có là trong dịp Tết, bạn cần lưu ý:
Tuyệt đối không ăn dưa muối xổi: Dưa còn xanh hoặc cay nồng chứa hàm lượng nitrit rất cao, tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc và ung thư. Chỉ nên ăn khi dưa đã chín vàng đều.
Sơ chế kỹ trước khi dùng: Nên rửa qua nước sôi để nguội và vắt bớt nước chua. Bước này giúp loại bỏ đáng kể lượng muối và acid dư thừa, giảm áp lực cho thận và dạ dày.
Ăn uống điều độ: Chỉ xem dưa muối là món ăn kèm (khoảng 50 g/ngày), tránh ăn khi bụng đói.
Biến tấu linh hoạt: Có thể dùng dưa làm nguyên liệu nấu canh cá, kho thịt; nhiệt độ sẽ làm giảm tính acid nhưng vẫn giữ trọn vị ngon.
Tuân thủ những nguyên tắc trên sẽ giúp gia đình bạn hưởng trọn vị Tết mà vẫn đảm bảo an toàn sức khỏe.
6. Bí quyết muối dưa cải bẹ xanh vàng giòn, không bị khú
Để có một hũ dưa chất lượng về cả thẩm mỹ lẫn hương vị, hãy tuân thủ quy trình:
Nguyên liệu chuẩn bị:
1 kg cải bẹ xanh già, lá cứng. Hành lá, hành củ, gừng, ớt để tăng tính ấm và khử khuẩn. Muối hạt (giàu khoáng) và đường vàng (giúp lên men nhanh).
Các bước thực hiện:
Phơi héo: Đây là bước quan trọng chỉ có. Rau phơi nắng sẽ dẻo lại, khi muối sẽ cực kỳ giòn và không bị úng.
Pha nước muối: Tỷ lệ chuẩn là 1 lít nước : 3 thìa muối : 1 thìa đường. Nước ấm (30 – 40°C) là môi trường hoàn hảo cho lợi khuẩn sinh sôi.
Hũ đựng: Ưu tiên thủy tinh hoặc gốm sứ. Tuyệt đối tránh hũ nhựa rẻ tiền vì acid trong dưa có thể gây thôi nhiễm hóa chất.
Nén chặt: Dưa phải luôn ngập dưới nước để tránh bị oxy hóa gây thâm đen và mốc.
SKĐS – Tẩy da chết định kỳ là một bước quan trọng để giúp làn da luôn sáng mịn. Thay vì dùng các sản phẩm công nghiệp, việc tự chế kem tẩy tế bào chết từ nguyên liệu thiên nhiên không chỉ an toàn, hiệu quả mà còn mang lại trải nghiệm thư giãn tuyệt vời.
1. Kem tẩy da chết cà phê + dầu dừa + mật ong giúp bật sáng làn da
Bã cà phê từ lâu được biết đến là một loại nguyên liệu có thể giúp tẩy da chết. Trong bã cà phê vẫn có chứa caffein, giúp kích thích lưu thông máu dưới da, làm giảm sưng tấy và mang lại vẻ tươi mới. Khi kết hợp với dầu dừa, một chất dưỡng ẩm tự nhiên giàu acid lauric, làn da sẽ được làm sạch sâu mà vẫn giữ được độ ẩm cần thiết.
Nguyên liệu:
½ chén bã cà phê tươi: Nên dùng bã cà phê đã pha phin hoặc pha máy để tận dụng hết dưỡng chất. Nên chọn loại bã cà phê xay mịn để giúp tẩy tế bào chết hiệu quả mà không gây trầy xước da.
¼ chén dầu dừa nguyên chất dạng lỏng. Nếu dầu dừa đông đặc, có thể đun chảy nhẹ trong lò vi sóng hoặc cách thủy.
1 muỗng cà phê mật ong nguyên chất: Mật ong là chất kháng khuẩn tự nhiên, giúp làm dịu da và cung cấp độ ẩm, đồng thời tăng cường khả năng chống oxy hóa cho da.
Cà phê, mật ong, dầu dừa là nguyên liệu tẩy da chết tự nhiên, an toàn.
Cách thực hiện:
Cho bã cà phê vào một bát lớn. Thêm dầu dừa đã làm lỏng và mật ong vào bát.
Trộn đều tất cả các nguyên liệu cho đến khi tạo thành một hỗn hợp sệt đồng chỉ có. Nếu hỗn hợp quá khô, bạn có thể thêm một chút dầu dừa; nếu quá lỏng, thêm một chút bã cà phê.
Chuyển hỗn hợp vào một lọ thủy tinh sạch, có nắp đậy kín và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh. Chỉ nên sử dụng hỗn hợp này trong vòng 1 – 2 tuần.
Cách sử dụng:
Làm ướt toàn thân hoặc vùng da cần tẩy tế bào chết. Lấy một lượng kem vừa đủ, thoa đều lên da và nhẹ nhàng massage theo chuyển động tròn trong khoảng 5 – 10 phút. Tập trung vào những vùng da khô ráp như khuỷu tay, đầu gối, gót chân.
Rửa sạch lại với nước ấm. Bạn sẽ cảm nhận được làn da mềm mại và mịn màng ngay lập tức.
2. Kem tẩy da chết đường nâu + dầu ô liu giúp dưỡng ẩm sâu và phục hồi độ đàn hồi cho da
Đường nâu là một chất tẩy tế bào chết vật lý tuyệt vời nhờ các hạt đường có kích thước lý tưởng, giúp loại bỏ tế bào chết một cách nhẹ nhàng. Quan trọng hơn, đường nâu là một nguồn AHA (alpha hydroxy acid) tự nhiên, giúp làm sáng da và cải thiện kết cấu da.
Khi kết hợp với dầu ô liu, một loại dầu giàu vitamin E và chất chống oxy hóa, công thức này sẽ không chỉ tẩy sạch mà còn nuôi dưỡng sâu, mang lại làn da mềm mại và tăng cường độ đàn hồi.
Nguyên liệu:
1 chén đường nâu hữu cơ: Chọn loại đường nâu có hạt mịn để tránh gây tổn thương da.
½ chén dầu ô liu nguyên chất: Dầu ô liu sẽ cung cấp độ ẩm dồi dào và các dưỡng chất chống lão hóa.
10 giọt tinh dầu oải hương (hoặc tinh dầu cam ngọt): Tinh dầu sẽ giúp thư giãn tinh thần và mang lại hương thơm dễ chịu cho sản phẩm.
Cách thực hiện:
Cho đường nâu vào một bát sạch. Từ từ thêm dầu ô liu vào và trộn đều. Đảm bảo rằng đường được bao phủ hoàn toàn bởi dầu, tạo thành một hỗn hợp sệt. Thêm tinh dầu đã chọn vào và trộn đều lần cuối.
Cho hỗn hợp vào lọ thủy tinh sạch, đậy kín. Bảo quản ở nhiệt độ phòng hoặc nơi khô mát. Sản phẩm có thể dùng trong khoảng 1 tháng.
Cách sử dụng:
Tương tự như công thức trên, làm ướt da trước khi thoa kem tẩy tế bào chết.
Thoa một lượng nhỏ lên da, massage nhẹ nhàng theo chuyển động tròn. Các hạt đường sẽ từ từ tan ra, đồng thời dầu ô liu sẽ thấm sâu vào da.
Rửa sạch lại với nước ấm và cảm nhận làn da mịn màng ngay sau đó.
Sử dụng nguyên liệu tự nhiên sẵn có để làm đẹp là trải nghiệm thú vị…
3. Kem tẩy da chết yến mạch + sữa chua giúp làm dịu da
Yến mạch xay mịn hoạt động như một chất tẩy tế bào chết vật lý siêu nhẹ, đồng thời có đặc tính làm dịu và kháng viêm, giúp giảm ngứa rát, mẩn đỏ. Sữa chua chứa acid lactic (một loại AHA) tự nhiên, giúp tẩy tế bào chết hóa học nhẹ nhàng và cung cấp men vi sinh có lợi cho da, cân bằng hệ vi sinh vật trên bề mặt da.
Nguyên liệu:
½ chén bột yến mạch (yến mạch cán dẹt xay mịn): Quan trọng là phải xay thật mịn để không làm tổn thương da nhạy cảm.
¼ chén sữa chua không đường: Chọn sữa chua nguyên chất, không hương liệu để đảm bảo an toàn cho da.
1 muỗng cà phê mật ong: Để tăng cường khả năng kháng khuẩn và dưỡng ẩm.
Cách thực hiện:
Cho bột yến mạch và sữa chua vào bát. Trộn đều cho đến khi tạo thành hỗn hợp sệt. Thêm mật ong và tiếp tục trộn đều.
Để nguyên hỗn hợp trong khoảng 5-10 phút để yến mạch có thời gian nở ra và hấp thụ sữa chua, tạo kết cấu đặc hơn.
Vì công thức này có chứa sữa chua tươi, nên sử dụng ngay sau khi làm hoặc bảo quản trong tủ lạnh tối đa 2-3 ngày.
Cách sử dụng:
Làm sạch da mặt hoặc toàn thân.
Thoa đều hỗn hợp lên da và nhẹ nhàng massage theo chuyển động tròn. Đối với da mặt, hãy massage thật nhẹ nhàng và tránh vùng mắt.
Để hỗn hợp trên da khoảng 5 phút như một loại mặt nạ dưỡng da, sau đó rửa sạch lại với nước ấm.
Làn da của chúng ta liên tục sản xuất các tế bào mới và đào thải các tế bào cũ. Tuy nhiên, theo thời gian, đặc biệt là khi bước vào độ tuổi 30, quá trình này diễn ra chậm hơn, khiến lớp tế bào chết tích tụ trên bề mặt da. Điều này không chỉ làm da trở nên xỉn màu, thô ráp mà còn cản trở việc hấp thụ dưỡng chất từ các sản phẩm chăm sóc khác. Tẩy tế bào chết định kỳ (1-2 lần/tuần) là chìa khóa để đánh thức làn da, thúc đẩy quá trình tái tạo và mang lại vẻ tươi trẻ.
Làm sao để giảm chỉ số đường huyết và kiểm soát bệnh tiểu đường? Đây cũng là một trong những câu hỏi về sức khỏe được tìm kiếm trên Google năm 2025.
Xét nghiệm máu – Ảnh: T.MINH
Đái tháo đường luôn đứng đầu danh sách các vấn đề sức khỏe được tìm kiếm nhiều chỉ có trong năm.
Theo Times of India, người dùng thường hỏi các câu như: “Làm thế nào để hạ chỉ số A1C?”, “Đường huyết bao nhiêu là an toàn?” hay “Tiền tiểu đường có thể chữa khỏi không?” để tìm kiếm thông tin với mong muốn ngăn ngừa hoặc làm chậm các biến chứng nguy hiểm.
Cách làm giảm chỉ số đường huyết
Các số liệu và thống kê về bệnh đái tháo đường cho thấy gánh nặng bệnh đang ngày càng gia tăng trên toàn cầu. Dự báo riêng tại Việt Nam, IDF báo cáo số người trưởng thành (20-79 tuổi) mắc đái tháo đường năm 2024 là khoảng 2,5 triệu người. Dự tính tới năm 2050 sẽ lên khoảng 2,7 triệu người.
Theo các chuyên gia, đái tháo đường là tình trạng tăng đường huyết mạn tính do rối loạn bài tiết insulin, hoặc do giảm tác dụng chuyển hóa của insulin, cũng có thể do sự phối hợp của cả hai yếu tố trên. Nếu không kiểm soát chỉ số đường huyết tốt sẽ sớm gây ra nhiều biến chứng ở các cơ quan như tim, mắt, não, thận…
Chia sẻ về kiểm soát chỉ số đường huyết, ThS Phan Kim Dung, Trưởng khoa dinh dưỡng và tiết chế Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, cho hay chế độ ăn giữ vai trò rất quan trọng, bên cạnh đó, việc tăng cường hoạt động thể lực cũng rất cần thiết.
Theo bác sĩ Dung, nguyên tắc chế độ ăn cần cung cấp chất dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ cả về số lượng và chất lượng. Cần ổn định lượng tinh bột ở mỗi bữa ăn, phù hợp với hoạt động hằng ngày và lượng thuốc đang uống. Duy trì được hoạt động thể lực bình thường hằng ngày. Duy trì cân nặng phù hợp.
“Nên nhận biết những thực phẩm giàu chất bột đường, linh động trong việc lựa chọn thực phẩm cùng nhóm và có chỉ số đường huyết thấp để thay đổi thực đơn phù hợp khẩu vị không làm tăng đường máu nhiều sau ăn. Không làm hạ đường máu lúc xa bữa ăn. Không làm tăng thêm các yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, suy thận”, BS Dung cho hay.
Theo chuyên gia dinh dưỡng này, để giảm chỉ số đường huyết nên chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết (Glycemic index – GI) thấp có thể giúp ổn định đường huyết, kiểm soát bệnh tốt hơn và làm chậm các nguy cơ biến chứng.
Chỉ số đường huyết (GI) xác định một loại thức ăn khi vào cơ thể sẽ gây tăng đường huyết ít hay nhiều, được chia thành 3 nhóm gồm: thực phẩm chứa chỉ số GI thấp 55, trung bình 56-69, cao từ 70 trở lên.
Nhóm tinh bột nên sử dụng các loại gạo xay xát dối, gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên cám kết hợp hoặc thay thế cho gạo trắng, bún phở, bánh mì trắng nếu muốn giảm chỉ số đường huyết. Tăng cường đạm thực vật như ăn nhiều các loại đậu (đậu lăng, đậu xanh, đậu Hà Lan), các sản phẩm từ đậu (sữa đậu nành, đậu phụ…), hạt bí đỏ. Lựa chọn các thực phẩm giàu đạm nguồn gốc động vật ít béo như thịt heo/bò nạc, tôm, cua, cá, thịt gia cầm như gà, vịt bỏ da...
Sử dụng dầu thực vật trong chế biến món ăn: dầu đậu nành, dầu vừng (mè), dầu ôliu, dầu hạnh nhân, dầu óc chó… Ăn đa dạng các loại rau củ chứa nhiều chất xơ và vitamin C, có hàm lượng nitrat cao như đậu côve, xà lách, súp lơ, su hào, rau dền, cần tây, rau cải, cà chua… (khoảng 400 – 500gr rau/ngày). Sử dụng các loại quả có hàm lượng đường ít, trung bình như thanh long, bưởi, ổi, cam, đu đủ, bơ, lê, mận, dâu tây…
Người bệnh cần tránh những món ăn hầm nhừ, xay nhuyễn, chiên rán… Các món ăn trên có thể làm tăng lượng đường trong máu rất nhanh. Không nên dùng quá nhiều muối cũng như thực phẩm chế biến sẵn.
Bí quyết kiểm soát lâu dài
Để kiểm soát bệnh đái tháo đường, theo các chuyên gia, trước tiên người bệnh cần được phát hiện sớm và tuân thủ điều trị của bác sĩ. TS.BS Nguyễn Quang Bảy – Trưởng khoa nội tiết và đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai – cho hay bệnh đái tháo đường có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị, kiểm soát tốt. Thực tế, theo các nghiên cứu, có tới 55% số bệnh nhân đái tháo đường ở Việt Nam đã có biến chứng ngay từ khi phát hiện ra bệnh.
Bác sĩ Bảy cho hay các biến chứng đái tháo đường chia ra làm 2 loại chính là biến chứng mạch máu lớn và biến chứng mạch máu nhỏ. Các biến chứng mạch máu nhỏ được coi là các biến chứng đặc hiệu với bệnh đái tháo đường, có liên quan mật thiết đến tình trạng kiểm soát đường huyết. Đó là bệnh võng mạc đái tháo đường, nguyên nhân uy tín gây ra mù lòa và tổn thương các mạch máu ở cầu thận, nguyên nhân uy tín gây ra suy thận khiến bệnh nhận phải lọc máu.
Ở Việt Nam, 1/3 số bệnh nhân bệnh thận mạn giai đoạn cuối phải lọc máu là do đái tháo đường. Tổn thương các dây thần kinh và đáng sợ chỉ có là nguyên nhân gây loét bàn chân dẫn đến phải cắt bàn chân…
Tuy nhiên, biến chứng mạch máu lớn mới là biến chứng nguy hiểm chỉ có vì gây tử vong nhiều. Có 3 nhóm biến chứng mạch máu lớn được người ta nhắc đến là biến chứng mạch vành gây nhồi máu cơ tim; biến chứng mạch máu não mạch cảnh gây đột quỵ và tắc mạch máu chi dưới, loét bàn chân, cắt cụt chân.
Để kiểm soát bệnh đái tháo đường, ngoài việc duy trì chế độ dinh dưỡng, lối sống theo khuyến cáo của bác sĩ, mỗi 6 – 12 tháng, bệnh nhân đái tháo đường phải đi tầm soát tất cả các biến chứng.
“Nếu chưa đến thời điểm đi khám nhưng nhận thấy có các dấu hiệu bất thường như mờ mắt, phù, đau ngực hay tê bì chân tay thì người bệnh phải đi khám bác sĩ chuyên khoa ngay. Nếu đợi đến khi có các triệu chứng nặng thì biến chứng thường đã rất muộn”, bác sĩ Bảy nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, người bệnh tuyệt đối không bỏ thuốc khi thấy đường huyết, huyết áp về bình thường, bởi có kết quả đó là do thuốc. Tuân thủ chế độ ăn, lối sống bao gồm tập luyện thể dục, không ăn quá no, quá nhiều, quá ít hoặc ăn kiêng quá mức.
Phát hiện sớm rối loạn chuyển hóa glucid
Chỉ số đường huyết của các nhóm thực phẩm – Ảnh nguồn: Harvard
ThS Phan Kim Dung khuyến cáo thêm việc xét nghiệm đường huyết định kỳ là hết sức cần thiết nhằm phát hiện rối loạn chuyển hóa glucid, tiền tiểu đường, đái tháo đường.
Không chỉ người bệnh tiểu đường mà bất kỳ ai cũng nên xét nghiệm đường huyết định kỳ để kịp thời điều trị hoặc điều chỉnh chế độ ăn uống, tập luyện khi chỉ số đường huyết có vấn đề bất thường. Lưu ý khi xét nghiệm đường huyết cần phải nhịn ăn tuyệt đối ít chỉ có 6-8 tiếng trước khi lấy máu xét nghiệm.
Thời gian gần đây, quan điểm “gội đầu buổi sáng có thể rút ngắn tuổi thọ” lan truyền trên mạng xã hội đã khiến nhiều người lo lắng vì nguy cơ đe dọa sức khỏe.
Không ít người duy trì thói quen gội đầu vào buổi sáng nhằm tạo cảm giác tỉnh táo, sạch sẽ trước khi bắt đầu ngày mới. Song, nhiều thông tin chưa được kiểm chứng về mối nguy hại của thói quen này như gây đột quỵ, rút ngắn tuổi thọ, hao tổn dương khí… lại được nhiều người lan truyền rộng khắp.
Từ đó, bác sĩ Chu Thị Dung, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3 cho biết, đây là một nhận định cần được phân tích một cách khoa học, tránh hiểu sai, suy diễn hoặc thổi phồng nguy cơ.
Nhiều ý kiến xoay quanh thông tin gội đầu sáng sớm có thể “rút ngắn tuổi thọ”
ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH
Không gây tổn thương não hay giảm tuổi thọ
Bác sĩ Dung cho hay, theo y học hiện đại, buổi sáng sớm là giai đoạn cơ thể chuyển tiếp từ trạng thái “nghỉ ngơi” sang “hoạt động”, nhiệt độ trung tâm còn thấp, trương lực mạch máu và hệ thần kinh thực vật đang trong quá trình điều chỉnh theo nhịp sinh học ngày – đêm. Nhiều nghiên cứu sinh lý học cũng cho thấy, vào buổi sáng, huyết áp và nhịp tim có xu hướng tăng dần, hiện tượng này được gọi là “morning surge” – tăng huyết áp vào buổi sáng.
Việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh hoặc môi trường gió lùa có thể gây co mạch ngoại vi vùng da đầu và cổ, từ đó tạo cảm giác khó chịu, choáng váng hoặc đau đầu thoáng qua ở một số người có cơ địa nhạy cảm.
Các tổ chức y khoa lớn như Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) cũng ghi nhận rằng sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ và trương lực mạch có thể ảnh hưởng rõ rệt hơn ở người cao tuổi hoặc người có bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn tuần hoàn não. Tuy nhiên, những phản ứng này chủ yếu mang tính sinh lý tạm thời, không đồng nghĩa với tổn thương não hay làm giảm tuổi thọ như một số cách diễn giải thiếu kiểm soát trên mạng xã hội.
Khi thói quen tắm nước nóng tác động đến da và huyết áp
Còn dưới góc nhìn y học cổ truyền, buổi sáng dương khí chưa sung mãn, vệ khí còn yếu, vùng đầu – nơi tập trung nhiều kinh dương – dễ bị phong hàn xâm nhập nếu để tóc ướt gặp gió lạnh; có thể gây nặng đầu, đau đầu, cứng cổ vai gáy hoặc mệt mỏi, chỉ có là ở người thể trạng suy yếu.
“Dù vậy, gội đầu buổi sáng không gây hại như nhau với tất cả mọi người. Nguy cơ thường rõ hơn ở người trung niên, cao tuổi hoặc có tiền sử tăng huyết áp, xơ vữa mạch, rối loạn tiền đình, tuần hoàn não hay thoái hóa cột sống cổ. Một số ít trường hợp có thể xuất hiện chóng mặt hoặc thiếu máu não thoáng qua, nhưng đây là tình huống cá biệt, không phải quy luật chung”, bác sĩ Dung nhấn mạnh.
Gội đầu buổi sáng không phải là hành vi rút ngắn tuổi thọ như một số cách nói cường điệu
Ảnh: AI
Thời điểm và cách gội đầu tốt cho sức khỏe
Về thời điểm gội đầu trong ngày, theo bác sĩ Dung, cả y học hiện đại và y học cổ truyền đều cho rằng buổi chiều hoặc đầu buổi tối là khoảng thời gian tương đối thuận lợi.
Lúc này, thân nhiệt đã ổn định, tuần hoàn máu ngoại vi tốt hơn, cơ thể thích nghi tốt với sự thay đổi nhiệt độ. Việc gội đầu vào thời điểm này giúp làm sạch da đầu, thư giãn hệ thần kinh và ít gây xáo trộn sinh lý hơn so với sáng sớm hoặc đêm khuya.
Bên cạnh thời điểm, cách gội đầu đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe. Nước gội nên ở mức ấm vừa, tránh nước lạnh, đặc biệt ở người lớn tuổi. Khi gội cần giữ tư thế đầu cổ tự nhiên, tránh cúi gập hoặc ngửa cổ quá lâu. Sau khi gội, tóc và da đầu cần được lau khô ngay, hạn chế để đầu ướt tiếp xúc trực tiếp với gió, quạt hoặc máy lạnh. Không nên gội đầu khi cơ thể đang mệt, đói, vừa thức dậy hoặc ngay sau khi vận động mạnh.
“Từ góc độ chuyên môn, có thể khẳng định rằng gội đầu buổi sáng không phải là hành vi rút ngắn tuổi thọ như một số cách nói cường điệu. Tuy nhiên, đây là thói quen cần được điều chỉnh phù hợp với độ tuổi, thể trạng và cách thực hiện. Hiểu đúng bản chất sinh lý của cơ thể và thực hành đúng cách mới là yếu tố quyết định giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài, thay vì lo ngại những khẳng định mang tính tuyệt đối và thiếu cơ sở khoa học”, bác sĩ Dung kết luận.
Mỏi mắt chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài, thường kèm theo cảm giác khô, cộm và khó chịu ở mắt. Bên cạnh đó, những thói quen sinh hoạt không hợp lý cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.
– Do đục thủy tinh thể
Mỏi mắt kèm theo các triệu chứng như nhìn mờ, thấy chấm đen hoặc lóa sáng có thể là dấu hiệu của bệnh đục thủy tinh thể. Bệnh xảy ra khi thủy tinh thể bị mờ đục do tác động của các yếu tố bên trong cơ thể và môi trường bên ngoài.
Sự biến tính của cấu trúc protein khiến thủy tinh thể mất dần độ mềm dẻo và khả năng điều tiết linh hoạt. Ở giai đoạn sớm, bệnh ít có triệu chứng rõ ràng và thường chỉ được phát hiện khi khám chuyên khoa mắt. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể gặp tình trạng nhìn màu không chuẩn, xuất hiện bóng mờ, chấm đen, vệt sáng và lóa mắt khi gặp ánh sáng mạnh.
– Do khô mắt
Mỏi mắt kèm theo cảm giác khô rát là dấu hiệu điển hình của hội chứng khô mắt. Tình trạng này có thể do nhiều yếu tố môi trường như làm việc trong phòng điều hòa, thời tiết nóng bức hoặc không khí ô nhiễm.
Tia cực tím từ ánh nắng mặt trời và các hóa chất độc hại trong không khí cũng làm gia tăng tình trạng khô mắt, từ đó làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực. Tuổi tác là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tình trạng này. Khi lớn tuổi, lượng nước mắt và khả năng duy trì độ ẩm của phim nước mắt suy giảm. Đặc biệt, phụ nữ sau mãn kinh thường dễ bị khô mắt do thay đổi nội tiết tố.
Việc lạm dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài khiến tần suất chớp mắt giảm, làm tăng nguy cơ khô và mỏi mắt.
– Hội chứng thị giác màn hình
Mỏi mắt kèm theo khó tập trung, đau đầu là biểu hiện thường gặp của hội chứng thị giác màn hình. Nguyên nhân chủ yếu do tác động của ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị như máy tính, máy tính bảng, điện thoại và tivi.
Ngoài ra, ánh sáng từ đèn LED và đèn huỳnh quang cũng góp phần gây mỏi mắt¹. Ánh sáng xanh có thể tác động trực tiếp lên võng mạc, làm tổn thương tế bào thị giác và dẫn đến chết tế bào võng mạc. Việc tiếp xúc lâu dài với ánh sáng xanh có thể gây rối loạn điều tiết, suy giảm thị lực và làm tăng nguy cơ mù lòa. Vì vậy, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử và áp dụng các biện pháp bảo vệ mắt là điều hết sức cần thiết.
– Thoái hóa điểm vàng
Mỏi mắt kèm theo hiện tượng nhìn méo hình, song thị là triệu chứng đặc trưng của thoái hóa điểm vàng. Trong cuộc sống hiện đại, ánh sáng xanh từ các thiết bị điện tử và nguồn sáng nhân tạo là tác nhân chính thúc đẩy bệnh lý này.
Ánh sáng xanh tác động vào võng mạc, gây tổn thương và làm chết các tế bào thị giác. Quá trình này diễn ra âm thầm nhưng liên tục, khiến mắt dần suy yếu và dẫn đến thoái hóa hoàng điểm. Triệu chứng điển hình là nhìn hình biến dạng, méo mó, kèm theo mờ vùng trung tâm, xuất hiện ám điểm và rối loạn thị giác màu.
Một số nguyên nhân khác
Việc lạm dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài khiến tần suất chớp mắt giảm, làm tăng nguy cơ khô và mỏi mắt. Nhìn màn hình ở khoảng cách quá gần, ánh sáng chói hoặc phản chiếu mạnh cũng khiến mắt nhanh mệt.
Ngoài ra, mất cân bằng cơ mắt hoặc các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị không được điều chỉnh đúng cách có thể gây mỏi mắt kéo dài. Những yếu tố khác như ngồi sai tư thế, đọc sách liên tục không cho mắt nghỉ ngơi, lái xe đường dài hoặc làm việc đòi hỏi tập trung thị giác cao cũng góp phần gây mỏi mắt.
2. Điều trị mỏi mắt như thế nào?
Khi xuất hiện tình trạng mỏi mắt kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Tùy từng nguyên nhân, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp xử trí phù hợp.
Với hội chứng khô mắt, có thể sử dụng nước mắt nhân tạo để bổ sung độ ẩm và giảm triệu chứng khó chịu. Bên cạnh đó, việc bổ sung các vitamin và khoáng chất như vitamin A, C, E, nhóm B và kẽm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và cải thiện sức khỏe đôi mắt nhờ khả năng chống oxy hóa và giảm mỏi mắt.
Trong trường hợp mỏi mắt do bệnh lý, việc điều trị sẽ tập trung vào nguyên nhân gây bệnh. Chẩn đoán và can thiệp sớm giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.
3. Phòng ngừa mỏi mắt
Mỏi mắt là vấn đề thường gặp nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt. Không nên dụi mắt vì có thể gây trầy xước giác mạc, dẫn đến viêm nhiễm. Khi ra ngoài, cần đeo kính bảo vệ để hạn chế tác động của bụi bẩn và tia UV.
Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính, máy tính bảng và xem tivi trong thời gian dài giúp giảm ảnh hưởng của ánh sáng xanh lên mắt. Điều chỉnh ánh sáng phù hợp khi đọc sách hoặc xem tivi, tránh quá sáng hoặc quá tối.
Áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ sau 20 phút làm việc, cho mắt nghỉ 20 giây và nhìn vào vật ở khoảng cách 20 feet (khoảng 6m). Nháy mắt thường xuyên và đầy đủ giúp giữ ẩm cho mắt, ngăn ngừa khô mắt – nguyên nhân chính gây mỏi mắt.
Ngoài ra, cần duy trì tư thế ngồi đúng, mắt cách màn hình 50–60cm, tâm màn hình thấp hơn mắt khoảng 10–20cm để giảm căng thẳng cho mắt khi làm việc lâu dài.
Theo TS.BS Nguyễn Thị Hoa, Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Hữu Nghị, tình trạng người bệnh tự ý mua và sử dụng thuốc chống viêm, giảm đau không theo chỉ định của bác sĩ đang diễn ra phổ biến và tiềm ẩn nhiều hậu quả nghiêm trọng
Số lượng thuốc mà bệnh nhân tự ý dùng có thể dẫn tới xuất huyết tiêu hóa, suy thận cấp, tăng đường huyết, tăng huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng.
Thực tế tại Bệnh viện Hữu Nghị cho thấy, nhiều người bệnh nhập viện không phải vì bệnh lý cơ xương khớp ban đầu, mà do biến chứng nặng nề từ việc lạm dụng thuốc.
Gần đây, khoa Cơ xương khớp của bệnh viện đã tiếp nhận một bệnh nhân nữ 60 tuổi, có tiền sử đái tháo đường, tăng huyết áp và thoái hóa khớp gối, nhập viện sau thời gian dài tự điều trị tại nhà.
Theo đó, mỗi khi đau khớp, bệnh nhân không đi khám mà trực tiếp mua thuốc tại quầy thuốc gần nhà và sử dụng cùng lúc Methylprednisolon, Celecoxib và Meloxicam, thậm chí với liều gấp đôi liều điều trị khuyến cáo.
Số lượng thuốc mà bệnh nhân tự ý dùng như trên có thể dẫn tới xuất huyết tiêu hóa, suy thận cấp, tăng đường huyết, tăng huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng, đặc biệt ở người cao tuổi có bệnh nền.
TS.BS Nguyễn Thị Hoa và các y bác sĩ Khoa Cơ xương khớp – Bệnh viện Hữu Nghị hội chẩn cho bệnh nhân.
TS.BS Nguyễn Thị Hoa cảnh báo, đây đều là các thuốc chống viêm, giảm đau có nhiều tác dụng phụ, việc dùng đồng thời nhiều thuốc cùng nhóm hoặc phối hợp không đúng chỉ định là hết sức nguy hiểm.
“Việc tự ý dùng “combo” thuốc như trên có thể dẫn tới xuất huyết tiêu hóa, suy thận cấp, tăng đường huyết, tăng huyết áp thậm chí đe dọa tính mạng, đặc biệt ở người cao tuổi có bệnh nền”, TS.BS Nguyễn Thị Hoa nhấn mạnh.
Đáng lo ngại, không ít người bệnh vẫn cho rằng đau khớp là bệnh “vặt”, có thể tự mua thuốc uống cho nhanh, trong khi không phải trường hợp nào cũng cần dùng thuốc chống viêm, càng không thể sử dụng kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại thuốc cùng lúc.
Các chuyên gia y tế cho rằng, nếu tình trạng bán thuốc kê đơn không được kiểm soát chặt chẽ tiếp tục kéo dài, nguy cơ người dân tự biến những cơn đau thông thường thành các ca cấp cứu nguy hiểm là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Ngành y tế khuyến cáo, khi có triệu chứng đau khớp hoặc bệnh lý cơ xương khớp, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng cách, tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc theo cảm tính.
Trứng lòng đào giữ dưỡng chất nhưng dễ nhiễm khuẩn, còn nấu chín kỹ giúp hấp thụ protein tốt hơn, đảm bảo an toàn cho trẻ nhỏ, người già và phụ nữ đang mang thai.
Cách chế biến trứng quyết định trực tiếp đến giá trị dinh dưỡng và độ an toàn của món ăn. Theo TS. Nguyễn Quốc Anh (Viện Dinh dưỡng), thói quen ăn trứng sống hoặc chần tái tiềm ẩn rủi ro do chất Avidin trong lòng trắng. Protein này có ái lực mạnh với Biotin (vitamin B7), ngăn cản cơ thể hấp thụ dưỡng chất thiết yếu cho da, tóc và hệ thần kinh. Chỉ khi được đun nóng trên 75 độ C, cấu trúc Avidin mới bị phá vỡ hoàn toàn, trở thành nguồn đạm an toàn, dễ tiêu hóa.
Với lòng đỏ, việc chọn ăn tái hay chín kỹ là sự cân nhắc giữa lợi ích dinh dưỡng và vệ sinh thực phẩm. Dạng lòng đào giữ được tối đa vitamin A, E cùng chất chống oxy hóa nhưng lại dễ nhiễm khuẩn Salmonella từ vỏ hoặc ngay trong quá trình gà tạo trứng. Ngược lại, nấu chín kỹ dù làm hao hụt khoảng 20% vitamin nhưng giúp tăng khả năng hấp thụ protein và loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh.
Bên cạnh nhiệt độ nấu, thực phẩm ăn kèm cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Một bữa sáng với trứng chiên ngập dầu, xúc xích và pate chứa quá nhiều chất béo bão hòa cùng muối sẽ gây hại cho tim mạch. Thay vào đó, trứng luộc hoặc ốp lết ít dầu kết hợp cùng rau xanh, tinh bột nguyên cám sẽ tạo hiệu ứng cộng hưởng tích cực. Chất béo trong lòng đỏ đóng vai trò dung môi, giúp cơ thể hấp thụ hiệu quả các vitamin tan trong dầu từ rau củ.
Người trưởng thành khỏe mạnh có thể tiêu thụ một quả mỗi ngày trong chế độ ăn cân bằng. Tuy nhiên, trẻ em, người cao tuổi và phụ nữ mang thai cần ăn chín hoàn toàn để đảm bảo an toàn vệ sinh. Riêng người có bệnh lý nền như tiểu đường, tim mạch hay mỡ máu cao nên giới hạn 2-3 quả mỗi tuần và cần tham vấn ý kiến bác sĩ để có chế độ ăn phù hợp.
Nhiều người lầm tưởng rằng việc bàn tay, bàn chân to ra hay khuôn mặt thay đổi theo thời gian chỉ là dấu hiệu của sựa lão hóa hoặc tăng cân. Tuy nhiên đó có thể là biểu hiện của bệnh to đầu chi, một bệnh lý nội tiết nguy hiểm.
Dấu hiệu của bệnh to đầu chi – Ảnh: BVCC
Bệnh to đầu chi là gì?
Theo TS Nguyễn Quang Bảy – Trưởng khoa nội tiết – đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, bệnh to đầu chi (Acromegaly) hay còn gọi là to viễn cực là một rối loạn nội tiết hiếm gặp, xảy ra khi tuyến yên (một tuyến nhỏ nằm ở đáy não) sản xuất quá mức hormone tăng trưởng (GH) ở người trưởng thành.
Khác với “bệnh khổng lồ” (xảy ra ở trẻ em đang độ tuổi phát triển chiều cao), bệnh to đầu chi xảy ra ở người lớn khi xương đã ngừng dài ra. Thay vào đó, xương và các mô mềm sẽ phát triển theo chiều ngang, gây ra sự biến đổi đặc trưng về ngoại hình.
Dấu hiệu đầu tiên thường thấy là đầu chi bàn tay, bàn chân to ra, bệnh nhân thấy nhẫn trở nên chật, cỡ giày tăng nhanh một cách bất thường. Ngoài ra còn một số dấu hiệu:
– Thay đổi khuôn mặt: Xương hàm dưới đưa ra trước (móm giả), trán dô, mũi to và thô, môi dày, răng thưa dần.
– Biến đổi giọng nói và da: Giọng nói trở nên trầm, khàn do dây thanh âm và xoang mặt dày lên. Da trở nên dày, nhờn và hay vã mồ hôi.
– Đau nhức xương khớp: Thường xuyên đau mỏi các khớp lớn nhưng không rõ nguyên nhân.
– Rối loạn chuyển hóa: Có thể xuất hiện các triệu chứng của bệnh đái tháo đường (khát nước, đi tiểu nhiều) hoặc tăng huyết áp.
Ngoài ra, bệnh to đầu chi có thể biểu hiện khác như phụ nữ bị mất kinh khi tuổi còn trẻ; gan lách to, tuyến giáp to; nhiều polyp ở đại tràng.
Tại sao bệnh to đầu chi lại nguy hiểm?
Theo bác sĩ Bày, nếu không được điều trị, nồng độ hormone tăng trưởng cao kéo dài sẽ “tàn phá” cơ thể. Có thể dẫn đến những biến chứng như:
– Biến chứng tim mạch: Gây phì đại tâm thất, suy tim, tăng huyết áp.
– Hô hấp: Gây hội chứng ngưng thở khi ngủ do hẹp đường thở.
– Nguy cơ ung thư: Tăng nguy cơ hình thành các khối u lành tính và ác tính, đặc biệt là polyp đại tràng và ung thư đại trực tràng.
– Thị lực: Do tuyến yên nằm ngay trên dây thần kinh thị giác nên khi khối u tuyến yên lớn dần sẽ chèn ép vào dây thần kinh thị giác, gây mờ mắt hoặc bán manh (mất tầm nhìn hai bên).
– Đái tháo đường khó kiểm soát gây ra các biến chứng ở thận, tim mạch…
“Bệnh tiến triển rất chậm chạp, thường mất từ 5 – 10 năm để các triệu chứng trở nên rõ rệt. Đa số bệnh nhân đến viện ở giai đoạn muộn, khi đó chẩn đoán thì dễ nhưng việc điều trị lại rất khó khăn vì khối u tuyến yên đã to, và hiệu quả kém”, bác sĩ Bảy cho hay.
Bác sĩ cũng cho biết bệnh được chẩn đoán bằng cách xét nghiệm máu, nghiệm pháp dung nạp glucose kèm định lượng nồng độ GH; chẩn đoán hình ảnh; khám mắt,…
Để điều trị bệnh, theo bác sĩ Bảy, hiện nay có ba phương pháp là phẫu thuật, điều trị nội khoa và xạ trị. Trong đó phẫu thuật là lựa chọn uy tín. Các bác sĩ ngoại thần kinh sẽ thực hiện phẫu thuật qua đường xoang bướm (qua mũi) để cắt bỏ khối u tuyến yên. Phương pháp này nhẹ nhàng, ít đau và hồi phục nhanh.
Điều trị nội khoa sử dụng các loại thuốc tiêm (hằng tuần hoặc hằng tháng), hoặc uống để ức chế sản xuất hoặc ngăn chặn tác dụng của hormone tăng trưởng.
Cuối cùng là xạ trị được chỉ định khi không phẫu thuật được hoặc tái phát nhiều lần sau phẫu thuật, và dùng thuốc không mang lại hiệu quả tối ưu.
Al có thể tính toán rất nhanh, nhưng nó không chịu trách nhiệm cho hậu quả của những quyết định ấy.
Ông T., 53 tuổi, một bệnh nhân tim mạch ở TP.Hà Nội, đã trải qua can thiệp đặt stent mạch vành do nhồi máu cơ tim hơn một năm và có kèm rung nhĩ. Ông được bác sĩ kê thuốc chống đông đường uống, loại thuốc có vai trò sống còn trong việc ngăn hình thành cục máu đông gây tắc mạch.
Sự kết hợp giữa khoa học, kinh nghiệm và trực giác của bác sĩ giúp cứu sống người bệnh, đó là điều AI không thể thay thế
ẢNH: Tư liệu
Tuy nhiên, gần đây ông bắt đầu thấy lo lắng vì sợ thuốc “làm loãng máu quá mức”. Ông tìm đến một trợ lý ảo (chatbot) trí tuệ nhân tạo (AI) để hỏi. Chỉ sau vài câu trao đổi, chatbot gợi ý rằng trong một số trường hợp có thể dùng thuốc kháng tiểu cầu thay thế. Tin rằng đây là lời khuyên “khoa học”, ông tự ý đổi thuốc. Không lâu sau, ông bị đột quỵ não do cục máu đông. Rất may, đó là thể nhẹ và ông hồi phục được sau điều trị. Nhưng trường hợp của ông là lời cảnh tỉnh: Trong tim mạch, một quyết định sai dù rất nhỏ cũng có thể đổi bằng cái giá rất đắt về sức khỏe, thậm chí cả tính mạng.
Câu chuyện của bệnh nhân T. không phải là cá biệt trong thời đại AI. Khi các chatbot trở nên phổ biến, nhiều người bắt đầu coi chúng như “bác sĩ trực tuyến”, sẵn sàng hỏi về đau ngực, nhịp tim, thuốc huyết áp hay thuốc chống đông…
Hiệp hội Tim mạch Mỹ khẳng định phần lớn các công cụ AI hiện nay chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để sử dụng rộng rãi trong điều trị, đặc biệt khi nói đến những quyết định sống còn của từng cá nhân. AI có thể tính toán rất nhanh, nhưng nó không chịu trách nhiệm cho hậu quả của những quyết định ấy.
Về phía thầy thuốc, AI đang trở thành một trợ thủ ngày càng mạnh. Nhưng ngoài kiến thức và dữ liệu, nghề y còn có một yếu tố mà máy móc không thể có: Đó là sự “cảm nhận” hay “linh cảm nghề nghiệp”.
Về phía thầy thuốc, AI đang trở thành một trợ thủ ngày càng mạnh. Nhưng ngoài kiến thức và dữ liệu, nghề y còn có một yếu tố mà máy móc không thể có: Đó là sự “cảm nhận” hay “linh cảm nghề nghiệp”.
Sau hàng nghìn ca bệnh, bác sĩ có thể nhìn sắc mặt, nghe giọng nói, cảm nhận sự lo lắng hay mệt mỏi của bệnh nhân để nghi ngờ một biến cố đang đến, ngay cả khi các con số còn trong giới hạn bình thường. Chính sự kết hợp giữa khoa học, kinh nghiệm và trực giác đó đã cứu sống vô số người bệnh, và đó là thứ mà thuật toán không thể thay thế.
Nhìn về tương lai, trong 5 – 10 năm tới, AI sẽ âm thầm hiện diện trong hầu hết các bước của chăm sóc tim mạch, từ máy đo huyết áp ở nhà đến phòng siêu âm và hồ sơ bệnh án điện tử. Người bệnh sẽ được theo dõi tốt hơn, bác sĩ có nhiều thông tin hơn để đưa ra quyết định chính xác.
Nhưng trái tim con người không chỉ là những con số. Nó gắn với nỗi sợ, hy vọng và hoàn cảnh sống của từng cá nhân. AI có thể phân tích dữ liệu, nhưng chỉ con người mới có thể thấu hiểu và chịu trách nhiệm. Khi biết đặt công nghệ vào đúng vị trí đó, trí tuệ nhân tạo mới thực sự trở thành đồng minh của trái tim, chứ không phải là một ảo tưởng nguy hiểm.
5 nguyên tắc “an toàn cho tim mạch” khi dùng AI
1. Dùng để hiểu khái niệm, không dùng để tự chẩn đoán/đổi thuốc.
2. Khi hỏi chatbot AI, hãy cung cấp thông tin tối thiểu cần thiết (tuổi, giới, bệnh nền, thuốc, chỉ số huyết áp/đường máu…); tránh đưa dữ liệu định danh nhạy cảm (CMND/CCCD, số hồ sơ, địa chỉ cụ thể…).
3. Luôn yêu cầu AI nêu mức độ chắc chắn và khuyến nghị khi nào cần đi khám/cấp cứu.
4. Nếu AI gợi ý điều trị, hãy coi đó là “gợi ý để hỏi lại bác sĩ”, không phải y lệnh.
5. Dấu hiệu báo động đỏ cần đi cấp cứu ngay, không chờ hỏi AI: đau ngực bóp nghẹt lan tay/hàm, khó thở tăng nhanh, ngất, yếu liệt/nói khó, hồi hộp kèm choáng, SpO₂ giảm, huyết áp quá cao kèm triệu chứng.
